Giáo án Khoa học tự nhiên 8 - Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát

Nội dung text: Giáo án Khoa học tự nhiên 8 - Bài 20: Hiện tượng nhiễm điện do cọ xát

1. Bài 20: HIỆN TƯỢNG NHIỄM ĐIỆN DO CỌ XÁT I. MỤC TIÊU 1. Năng lực: 2.1. Năng lực chung: - Năng lực tự chủ và tự học: Tìm hiểu thông tin, đọc sách giáo khoa, quan sát tranh ảnh, để tìm hiểu vấn đề về hiện tượng, lý do một vật nhiễm điện do cọ xát. - Năng lực giao tiếp và hợp tác: Thảo luận nhóm để thiết kế thí nghiệm, thực hiện thí nghiệm, phân tích kết quả tìm hiểu về vật nhiễm điện. - Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Giải thích về hiện tượng nhiễm điện do cọ xát có trong thực tế. 2.2. Năng lực đặc thù: - Năng lực nhận biết KHTN: Nêu được biểu hiện của các vật đã nhiễm điện là hút các vật khác. - Năng lực tìm hiểu tự nhiên: Giải thích được sơ lược nguyên nhân một vật cách điện nhiễm điện do cọ xát. - Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học: Giải thích được một vài hiện tượng thực tế liên quan đến sự nhiễm điện do cọ xát. 2. Phẩm chất: - Chăm chỉ đọc tài liệu, chuẩn bị những nội dung của bài học, thực hiện nhiệm vụ thí nghiệm. - Nhân ái: Sẵn sàng học hỏi, hoà nhập và giúp đỡ các bạn trong nhóm, trong lớp. - Hòa đồng, trách nhiệm, hợp tác giữa các thành viên trong nhóm thảo luận tìm hiểu về vật nhiễm điện do cọ xát. - Trung thực: Cẩn thận trong thực hành, ghi chép kết quả thí nghiệm trung thực. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên: Bài giảng, phiếu học tập, bảng phụ, CNTT. - Mỗi nhóm: + Một chiếc đũa bằng nhựa và một chiếc đũa thuỷ tinh. + Một mảnh vải len hoặc dạ và một mảnh vải lụa. + Một ít mẩu giấy vụn. + Một giá thí nghiệm. + Một điện nghiệm để chứng minh. 2. Học sinh: Vở ghi, SGK, dụng cụ học tập. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. Hoạt động 1: Mở đầu a) Mục tiêu:
2. - Ôn lại kiến thức đã học về vật trung hoà về điện, vật nhiễm điện âm, vật nhiễm điện dương. - Bước đầu định hình nội dung bài học. b) Nội dung: Hoạt động cá nhân, trả lời câu hỏi của GV. c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung *Chuyển giao nhiệm vụ học tập * Bảng phụ: - GV lần lượt đặt câu hỏi H1, H2 yêu cầu mỗi cá - Trong mỗi nguyên tử ở điều nhân HS nhớ và suy nghĩ trả lời các câu hỏi: kiện bình thường, số proton + H1: Khi nào vật trung hoà về điện? bằng số electron, vì thế tổng số electron trong vật bằng tổng số + H2: Khi nào vật nhiễm điện dương? Khi nào vật proton (mang điện tích dương), nhiễm điện âm? vật trung hoà về điện. *Thực hiện nhiệm vụ học tập - Vật trung hoà về điện mà mất - HS hoạt động cá nhân theo yêu cầu của GV. bớt (cho đi) electron thì trở thành vật nhiễm điện dương. *Báo cáo kết quả và thảo luận - Vật trung hoà về điện mà - 02 HS trả lời câu hỏi. nhận thêm electron thì trở thành - HS khác nhận xét, bổ sung. vật nhiễm điện âm. *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - GV nhận xét, đánh giá. - GV đặt vấn đề vào bài mới: GV chiếu một số hình ảnh về sự nhiễm điện của vật. Bài học hôm nay chúng ta cùng đi tìm hiểu nguyên nhân của các hiện tượng trên. 2. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới a) Mục tiêu: - Giải thích được sơ lược nguyên nhân một vật cách điện nhiễm điện do cọ xát. - Giải thích được một vài hiện tượng thực tế liên quan đến sự nhiễm điện do cọ xát. b) Nội dung: - Hoạt động nhóm: Tiến hành thí nghiệm, quan sát và rút ra kết luận. - Hoạt động cá nhân: Nhớ lại kiến thức đã học và trả lời câu hỏi. - Hoạt động nhóm đôi: Quan sát hình ảnh, đọc SGK, thảo luận và trả lời câu hỏi.
3. c) Sản phẩm: Phiếu học tập 1, 2. d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung Hoạt động 2.1: Tìm hiểu về vật nhiễm điện. *Chuyển giao nhiệm vụ học tập I. VẬT NHIỄM ĐIỆN - GV chia lớp thành 4 nhóm và giao nhiệm vụ: - Có thể làm nhiễm điện nhiều vật + Nhóm 1,3: Thực hiện TN1 cách điện bằng cọ xát; vật bị nhiễm điện có khả năng hút các + Nhóm 2,4: Thực hiện TN2 vật khác. + Các nhóm đọc SGK tìm hiểu về TN1,2 (mục - Có hai loại điện tích là điện tích đích TN, dụng cụ, cách tiến hành) dương và điện tích âm. + Nhận dụng cụ và tiến hành TN. + Các vật mang điện tích cùng + Các nhóm thảo luận và hoàn thiện phiếu học tập loại thì đẩy nhau. số 1 và 2. + Các vật mang điện tích khác *Thực hiện nhiệm vụ học tập loại thì hút nhau. - HS chia thành các nhóm và nhận nhiệm vụ: + Các nhóm đọc SGK tìm hiểu về TN1,2 (mục đích TN, dụng cụ, cách tiến hành) + Nhận dụng cụ và tiến hành TN. + Các nhóm thảo luận và hoàn thiện phiếu học tập số 1 và 2. - GV lưu ý HS: + TN1: Trước khi làm TN phải kiểm tra xem các vật đó có hút được các vật nhẹ không? (Chưa hút được các vật nhẹ) Lưu ý cách cọ xát các vật (cọ mạnh nhiều lần theo một chiều) sao đó đưa lại gần các vật cần kiểm tra để phát hiện hiện tượng xảy ra rồi ghi kết quả vào bảng kết quả TN. + TN2: Không làm ướt thanh đũa thuỷ tinh và thanh đũa nhựa để TN thành công. *Báo cáo kết quả và thảo luận - Đại diện nhóm 1,2 báo cáo kết quả thảo luận TN. - Nhóm khác nhận xét, bổ sung. *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ
4. - GV nhận xét, đánh giá, bổ sung. - GV giới thiệu về hiện tượng nhiễm điện do cọ xát. - GV giới thiệu về 2 loại điện tích và quy ước điện tích. Hoạt động 2.2: Giải thích sơ lược về sự nhiễm điện do cọ xát. *Chuyển giao nhiệm vụ học tập II. GIẢI THÍCH SƠ LƯỢC - GV yêu cầu HS hoạt động nhóm đôi đọc SGK và VỀ SỰ NHIỄM ĐIỆN DO CỌ dựa vào kiến thức đã học trả lời hoạt động 1,2 và XÁT câu hỏi 1, 2 SGK/86. - Electron có thể dịch chuyển từ - GV chiếu mô hình cấu tạo nguyên tử cho HS nguyên tử này sang nguyên tử quan sát. khác, từ vật này sang vật khác. *Thực hiện nhiệm vụ học tập CH: - HS hoạt động nhóm đôi đọc SGK và trả lời hoạt 1. Cánh quạt điện khi quay cọ động 1,2 và câu hỏi 1, 2 SGK/86. xát với không khí và bị nhiệm điện, vì thế cánh quạt có khả *Báo cáo kết quả và thảo luận năng hút các bụi có trong không - Đại diện HS trả lời hoạt động 1, 2 SGK/86 và câu khí gần nó. Lực hút của cánh hỏi 1, 2 SGK/86. quạt lên bụi mạnh hơn nhiều lực đẩy của gió lên hạt bụi nên hạt - HS khác nhận xét, bổ sung. bám vào cánh quạt. Đặc biệt mép *Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ cánh quạt được cọ xát mạnh nhất - GV nhận xét, đánh giá, bổ sung. nên nhiễm điện nhiều nhất. Do đó, chỗ mép cánh quạt hút bụi mạnh nhất và bụi bám ở mép cánh quạt nhiều nhất. 2. Khi lau chùi gương soi, kính của sổ hay màn hình ti vi bằng khăn bông khô, chúng cọ xát với khăn bông khô và bị nhiễm điện. Vì thế chúng hút các sợi bông và các hạt bụi ở xung quanh. 3. Hoạt động 3: Luyện tập a) Mục tiêu: Luyện tập củng cố nội dung bài học. b) Nội dung: HS hoạt động cá nhân hoàn thành phiếu bài tập c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS. d) Tổ chức thực hiện:
5. Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản * Chuyển giao nhiệm vụ Phiếu bài tập GV yêu cầu HS làm việc cá nhân trả lời Câu 1: Sai – Sai – Sai - Đúng vào phiếu học tập. Câu 2: B *Thực hiện nhiệm vụ Câu 3:A HS vận dụng kiến thức đã học trả lời BT Câu 4: B *Báo cáo kết quả và thảo luận Câu 5: C - Đại diện HS báo cáo kết quả hoạt động. Câu 6: A * Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ Câu 7: C - Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá. Câu 8: B - Giáo viên nhận xét, đánh giá. 4. Hoạt động 4: Vận dụng – Củng cố a) Mục tiêu: - Hệ thống lại kiến thức trong bài. - HS vận dụng các kiến thức vừa học giải thích, tìm hiểu các hiện tượng trong thực tế cuộc sống, tự tìm hiểu ở ngoài lớp. b) Nội dung: - Đọc phần ghi nhớ. - Vận dụng kiến thức đã học vào thực tế. c) Sản phẩm: Câu trả lời của HS d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản *Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ: - Giáo viên hệ thống lại kiến thức bài học và gọi 2 HS đọc ghi nhớ. - Yêu cầu HS đọc phần “em có biết’’ để tìm hiểu về “Hiện tượng sấm sét giữa trời mưa giông”. - Yêu cầu HS lấy ví dụ trong thực tế về hiện tượng nhiễm điện do cọ xát. *Học sinh thực hiện nhiệm vụ: - Học sinh thực hiện nhiệm vụ.
6. *Báo cáo kết quả: - HS đọc phần ghi nhớ - Nêu ngắn gọn về “Hiện tượng sấm sét giữa trời mưa giông” - Lấy ví dụ và giải thích một vài hiện tượng nhiễm điện trong thực tế. *Đánh giá kết quả: - Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá. - Giáo viên nhận xét, đánh giá. - GV tích hợp BVMT: Vào những lúc trời mưa dông, hiện tượng sấm và sét vừa có lợi vừa có hại cho cuộc sống con người. + Lợi ích: Giúp điều hòa khí hậu, gây ra phản ứng hóa học nhằm tăng thêm lượng ôzôn bổ sung vào khí quyển, + Tác hại: Phá hủy nhà cửa và các công trình xây dựng, ảnh hưởng đến tính mạng con người và sinh vật, tạo ra các khí độc hại (NO, NO2, ) - Để giảm tác hại của sét, bảo vệ tính mạng của người và các công trình xây dựng, cần thiết xây dựng các cột thu lôi. - GV giao nhiệm vụ về nhà: + Ôn lại kiến thức đã học. + Đọc và chuẩn bị nội dung bài tiếp theo. + Làm các BT trong SBT Phụ lục PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 Nhóm:..........................................Lớp:................................... Tiến hành thí nghiệm hình 20.1/SGK và điền vào chỗ trống trong kết luận.
7. Các bước tiến hành TN: .................................................................. .................................................................. .................................................................. .................................................................. .................................................................. .................................................................. .................................................................. .................................................................. - Mô tả hiện tượng xảy ra: ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... * Kết luận: Các vật sau khi bị cọ xát có tính chất ............. được các vật khác được gọi là .................................................... hay .............................................................. PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 Nhóm:..........................................Lớp:................................... Tiến hành thí nghiệm hình 20.2/SGK, mô tả hiện tượng xảy ra và rút ra nhận xét. - Mô tả hiện tượng xảy ra: + Hình 20.2a: ..............................................................................................................
8. ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... + Hình 20.2b: .............................................................................................................. ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... ..................................................................................................................................... - Nhận xét: + Đưa hai chiếc đũa nhựa cùng cọ xát vào mảnh vải len lại gần nhau thì chúng ................................ do ............................................................................................... + Đưa chiếc đũa nhựa và chiếc đũa thuỷ tinh cùng cọ xát mảnh vải len lại gần nhau thì chúng ................................ do ................................................................................ PHIẾU BÀI TẬP Câu 1: Hãy khoanh tròn vào từ ‘Đúng’ hoặc ‘Sai’ về sự nhiễm điện do cọ xát: STT Nói về sự nhiễm điện do cọ xát Đánh giá 1 Bất cứ hai vật nào cọ xát vào nhau đều nhiễm điện Đúng Sai 2 Hai vật nhiễm điện do cọ xát khi đặt lại gần nhau Đúng Sai đều ‘đẩy nhau’ hoặc ‘hút nhau’ 3 Dùng lược nhựa chải tóc khô thì lược nhựa nhiễm Đúng Sai điện dương 4 Khi cọ đũa thủy tinh vào mảnh vải lụa, đũa thủy tinh Đúng Sai mất bớt electron. Câu 2: Nhiều vật sau khi cọ xát có khả năng A. đẩy các vật khác B. hút các vật khác C. vừa hút vừa đẩy các vật khác D. không hút, không đẩy các vật khác Câu 3: Có thể làm nhiễm điện cho một vật bằng cách A. Cọ xát vật B. Nhúng vật vào nước đá C. Cho chạm vào nam châm D. Nung nóng vật Câu 4: Vào những ngày như thế nào thì các thí nghiệm về sự nhiễm điện do cọ xát thực hiện dễ thành công? A. Trời nắng B. Hanh khô, rất ít hơi nước trong không khí. C. Gió mạnh. D. Không mưa, không nắng.
9. Câu 5: Trong các thí nghiệm về sự nhiễm điện do cọ xát, vai trò (tác dụng) của các vụn giấy, quả cầu nhựa xốp, bút thử điện là: A. xác định xem các vụn giấy, quả cầu nhựa xốp có bị hút hoặc đẩy không. B. xác định xem bóng đèn bút thử điện có sáng lên hay không. C. những vật ″thử″, qua biểu hiện của chúng mà ta xác định được một vật có nhiễm điện hay không. D. tạo ra hiện tượng hút hoặc đẩy, sáng hay không sáng. Câu 6: Trong một số ngành sản xuất, nhiều khi người ta thấy có các tia lửa phóng ra giữa dây kéo và ròng rọc. Giải thích vì sao? A. Ròng rọc và dây kéo bị nhiễm điện do cọ xát. B. Ròng rọc và dây kéo bị nóng lên do cọ xát. C. Nhiệt độ trong phòng khi ấy tăng lên. D. Do cọ xát mạnh. Câu 7: Cho mảnh tôn phẳng đã được gắn vào đầu bút thử điện chạm vào mảnh pôliêtilen đã được cọ xát nhiều lần bằng len thì bóng đèn bút thử điện sáng lên khi chạm ngón tay vào đầu bút vì: A. trong bút đã có điện. B. ngón tay chạm vào đầu bút. C. mảnh pôliêtilen đã bị nhiễm điện do cọ xát. D. mảnh tôn nhiễm điện. Câu 8: Trong các kết luận sau đây, kết luận nào sai? A. Các vật đều có khả năng nhiễm điện. B. Trái Đất hút được các vật nên nó luôn luôn bị nhiễm điện. C. Nhiều vật sau khi bị cọ xát trở thành các vật nhiễm điện. D. Có thể làm nhiễm điện nhiều vật bằng cách cọ xát.