Giáo án Khoa học tự nhiên 9 - Tuần 5+6 - Năm học 2024-2025 - Nguyễn Thị Hiền

Nội dung text: Giáo án Khoa học tự nhiên 9 - Tuần 5+6 - Năm học 2024-2025 - Nguyễn Thị Hiền

1. 1 Ngày dạy: Tiết S1, S3,S4: BÀI 37. CÁC QUY LUẬT DI TRUYỀN CỦA MENDEL I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức - Dựa vào công thức lai một cặp tính trạng và kết quả lai trong thí nghiệm của Mendel; giải thích được kết quả thí nghiệm theo Mendel; phát biểu được quy luật phân li. - Trình bày được thí nghiệm lai phân tích. Nêu được vai trò của phép lai phân tích. - Dựa vào công thức lai hai tính trạng và kết quả lai trong thí nghiệm của Mendel. Giải thích được kết quả thí nghiệm theo Mendel. Phát biểu được quy luật phân li độc lập. - Phân tích được kết quả thí nghiệm và giải thích quy luật phân li và quy luật phân li độc lập. - Dự đoán được kiểu hình ở các thế hệ F1 và F2 nếu thế hệ bố mẹ thuần chủng, tương phản về một hoặc một số tính trạng. - Vận dụng được kiến thức về sự phân li độc lập, tổ hợp tự do của các cặp allele trong giảm phân và thụ tinh để giải thích sự đa dạng, phong phú của các loài giao phối. 2. Năng lực - Tự chủ và tự học: Chủ động, tích cực tìm kiếm thông tin, đọc sách giáo khoa, nhận xét, quan sát tranh ảnh để thực hiện các nhiệm vụ học tập khi tìm hiểu về các quy luật di truyền của Mendel. - Giao tiếp và hợp tác: Tập hợp nhóm theo đúng yêu cầu, nhanh và đảm bảo trật tự. Xác định nội dung hợp tác nhóm. Thảo luận nhóm, đảm bảo các thành viên trong nhóm đều được tham gia và trình bày báo cáo. - Giải quyết vấn đề và sáng tạo: Thảo luận với các thành viên trong nhóm nhằm giải quyết các vấn đề trong bài học để hoàn thành nhiệm vụ học tập. 3. Phẩm chất: - Chăm học, chịu khó tìm tòi tài liệu và thực hiện các nhiệm vụ học tập nhằm tìm hiểu về các quy luật di truyền của Mendel. - Có trách nhiệm trong hoạt động nhóm, chủ động nhận và thực hiện nhiệm vụ học tập. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Giáo viên: KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
2. 2 - SGK, SGV, SBT khoa học tự nhiên 9, kế hoạch bài dạy. - Hình ảnh về - Phiếu học tập số 1. PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1 Đọc thí nghiệm lai giữa các giống đậu hà lan khác nhau về 2 cặp tính trạng của Mendel (SGK trang 164) và thực hiện các yêu cầu sau: 1. Điền nội dung phù hợp vào bảng sau: Tỉ lệ từng cặp Kiểu hình F2 Số hạt Tỉ lệ kiểu hình F2 tính trạng ở F2 Vàng, trơn Vàng : xanh = Vàng, nhăn Xanh, trơn Trơn : nhăn = Xanh, nhăn 2. Sự di truyền của tính trạng màu hạt có phụ thuộc vào sự di truyền của tính trạng hạt không? Giải thích. .................................................................................... Dựa vào giải thích thí nghiệm và quan sát hình 37.3 (tr165 SGK): 3. F1 giảm phân cho 4 loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau và F2 thu được tỉ lệ kiểu hình là 9:3:3:1 vì: ................ .................................................................................... 4. Nêu nội dung quy luật phân li độc lập. .................................................................................... .................................................................................... .................................................................................... PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 1. Hoàn thành các thông tin trong bảng sau: Kiểu hình F2 Hạt vàng, Hạt vàng, Hạt xanh, Hạt xanh, Tỉ lệ vỏ trơn vỏ nhăn vỏ trơn vỏ nhăn Tỉ lệ mỗi kiểu gen ở F2 Tỉ lệ mỗi kiểu hình ở F2 KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
3. 3 2. Giải thích tại sao F1 giảm phân cho bốn loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau và F2 thu được tỉ lệ kiểu hình là 9 : 3 : 3 : 1. 3. Phát biểu nội dung quy luật phân li độc lập. 2. Học sinh: - SGK, SBT khoa học tự nhiên 9. - Đọc nghiên cứu và tìm hiểu trước bài ở nhà. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC Tiết S2: 9A1: 9A2: 9A3: 1. HOẠT ĐỘNG 1. KHỞI ĐỘNG a. Mục tiêu: - Tạo hứng thú cho học sinh khi vào bài mới. - Giúp học sinh xác định được vấn đề cần học tập về các quy luật di truyền của Mendel. b. Nội dung: - GV đặt vấn đề, yêu cầu học sinh thực hiện thảo luận cặp đôi, đưa ra câu trả lời cho vấn đề: + Trong thí nghiệm của Mendel, tại sao khi cho các cây đậu hà lan có hoa tím giao phấn với nhau thì thu được đời con có cây hoa tím và cây hoa trắng nhưng không thu được cây có hoa màu tím nhạt? c. Sản phẩm: Các câu trả lời của HS (có thể đúng hoặc sai). - Trong thí nghiệm của Mendel, khi cho các cây đậu hà lan có hoa tím giao phấn với nhau thu được đời con có cây hoa tím và cây hoa trắng nhưng không thu được cây có hoa màu tím nhạt vì: - Nhân tố di truyền quy định hoa trắng bị che khuất khi đứng cạnh nhân tố di truyền quy định hoa tím (hoa tím là trội hoàn toàn so với hoa trắng). - Nhân tố di truyền quy định hoa trắng và nhân tố di truyền quy định hoa tím không hòa trộn vào nhau. d. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - GV đặt vấn đề, yêu cầu học sinh thực hiện thảo luận cặp đôi, đưa ra câu trả lời cho vấn đề: KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
4. 4 + Trong thí nghiệm của Mendel, tại sao khi cho các cây đậu hà lan có hoa tím giao phấn với nhau thì thu được đời con có cây hoa tím và cây hoa trắng nhưng không thu được cây có hoa màu tím nhạt? - HS tiếp nhận nhiệm vụ. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - Học sinh chú ý theo dõi, kết hợp kiến thức của bản thân, suy nghĩ và trả lời câu hỏi. - GV quan sát, định hướng. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận - GV gọi 2 – 3 HS trình bày câu trả lời. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - GV nhận xét, ghi nhận các ý kiến của HS. - GV chưa chốt kiến thức mà dẫn dắt vào bài học mới: Để giải thích câu hỏi này đầy đủ và chính xác, chúng ta cùng đi vào bài học ngày hôm nay. 2. HOẠT ĐỘNG 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI Nội dung 2.1. Tìm hiểu quy luật phân li a. Mục tiêu - Dựa vào công thức lai một tính trạng và kết quả lai trong thí nghiệm của Mendel, giải thích được kết quả thí nghiệm theo Mendel. - Phát biểu được quy luật phân li. b. Nội dung: Giáo viên cho HS thực hiện hoạt động sơ đồ hóa thí nghiệm, hoạt động nhóm trên phiếu học tập c. Sản phẩm: Các câu trả lời của HS (có thể đúng hoặc sai). d. Tiến trình thực hiện Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu 1 HS lên bảng sơ đồ hoá - HS tiếp nhận nhiệm vụ. lại thí nghiệm lai của Mendel đối với tính trạng màu hoa ở cây đậu hà lan đã được học ở Bài 36 và trình bày kết quả thí nghiệm. - GV chiếu Bảng 37.1 và Hình 37.1 trong SGK, phát phiếu học tập số 1, yêu KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
5. 5 cầu HS nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm bốn người, hoàn thành phiếu học tập vào bảng nhóm. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV quan sát, định hướng. - HS hoạt động nhóm, hoàn thành phiếu học tập. Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV gọi đại diện HS trình bày câu trả - HS trình bày kết quả phiếu số 1 lời, HS nào trả lời chính xác và nhanh nhất sẽ giành chiến thắng. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét chung về kết quả làm - HS nhận xét, bổ sung, đánh giá. việc của các nhóm. - GV chốt nội dung quy luật phân li. - GV ghi bảng (hoặc chiếu nội dung). * Nội dung ghi bảng: I. Quy luật phân li 1. Thí nghiệm 2. Giải thích thí nghiệm - Nội dung quy luật phân li: Mỗi tính trạng do một cặp nhân tố di truyền (cặp allele) quy định. Khi giảm phân hình thành giao tử, các allele trong cặp phân li đồng đều về các giao tử nên mỗi giao tử chỉ chứa một allele của cặp. Tiết S3: 9A1: 9A2: 9A3: Tìm hiểu phép lai phân tích a. Mục tiêu - Trình bày được thí nghiệm lai phân tích. - Nêu được vai trò của phép lai phân tích. b. Nội dung: Giáo viên tổ chức lớp thực hiện làm việc cá nhân trả lời các câu hỏi c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh d. Tiến trình thực hiện KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
6. 6 Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS: Nêu tỉ lệ các loại hợp - HS tiếp nhận nhiệm vụ. tử ở F 2 trong thí nghiệm lai một cặp tính trạng của Mendel? - GV yêu cầu HS làm việc cá nhân trả lời câu hỏi: Khi cho cây hoa tím và hoa trắng (ở F2 trong thí nghiệm của Mendel) giao phấn với nhau thì kết quả thu được sẽ như thế nào? Viết các sơ đồ lai có thể có. - GV đặt câu hỏi: Phân tích sự khác biệt giữa hai sơ đồ lai, nếu kết quả phép lai phân tính thì kiểu gene của cơ thể cần kiểm tra là đồng hợp hay dị hợp? Làm thế nào để xác định kiểu gene của cá thể mang tính trạng trội? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV quan sát, định hướng. - HS suy nghĩ và trả lời câu hỏi của Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV gọi 2- 3 cá nhân trình bày câu trả - HS trình bày kết quả lời. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV chốt nội dung phép lai phân tích. - HS nhận xét, bổ sung, đánh giá. - GV ghi bảng (hoặc chiếu nội dung). * Nội dung ghi bảng: 3. Lai phân tích - Lai phân tích là phép lai giữa cơ thể mang tính trạng trội chưa biết kiểu gene với cơ thể mang tính trạng lặn. Vai trò: xác định kiểu gene của cơ thể cần kiểm tra. KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
7. 7 Tiết S4: 9A1: 9A2: 9A3: Nội dung 2.3. Tìm hiểu quy luật phân li độc lập a. Mục tiêu - Dựa vào công thức lai hai tính trạng và kết quả lai trong thí nghiệm của Mendel, giải thích được kết quả thí nghiệm theo Mendel. - Phát biểu được quy luật phân li độc lập. b. Nội dung: Giáo viên tổ chức cho HS thực hiện hoạt động nhóm hoàn thành phiếu số 2 c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS (Kết quả phiếu 2) 1. Bảng kết quả : Kiểu hình F2 Hạt vàng, Hạt vàng, Hạt xanh, Hạt xanh, Tỉ lệ vỏ trơn vỏ nhăn vỏ trơn vỏ nhăn 1AABB 1AAbb 1aaBB 1aabb 2AaBB 2Aabb 2aaBb Tỉ lệ mỗi kiểu gen ở F2 2AABb 4AaBb Tỉ lệ mỗi kiểu hình ở F2 9 A-B- 3A-bb 3aaB- 1aabb 2. Khi xét riêng sự di truyền của từng tính trạng thì tỉ lệ kiểu hình của mỗi tính trạng (màu hạt, dạng hạt) là 3 : 1, vẫn nghiệm đúng với quy luật phân li. Như vậy, sự di truyền của tính trạng màu hạt và dạng hạt không phụ thuộc vào nhau. Mỗi tính trạng do một cặp allele quy định, trong quá trình hình thành giao tử, mỗi cặp allele phân li độc lập với cặp allele khác nên đã hình thành các giao tử có tỉ lệ bằng nhau, sự tổ hợp ngẫu nhiên của các loại giao tử đực và cái khi thụ tinh đã thu được ở F2 16 kiểu tổ hợp với tỉ lệ kiểu hình là 9 : 3 : 3 : 1. 3. Nội dung quy luật phân li độc lập: Các cặp nhân tố di truyền (cặp allele) quy định các tính trạng khác nhau. Trong quá trình hình thành giao tử, cặp allele này phân li độc lập với cặp allele khác. d. Tiến trình thực hiện Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS nghiên cứu thí - HS tiếp nhận nhiệm vụ. nghiệm của Mendel trong SGK mục KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
8. 8 II.1, thảo luận nhóm bốn người, xác định tỉ lệ kiểu hình chung của cả hai tính trạng và tỉ lệ các loại kiểu hình riêng của từng tính trạng ở F2. -GV đặt câu hỏi: Dựa vào tỉ lệ kiểu hình riêng của từng cặp tính trạng ở F 2, hãy cho biết sự di truyền tính trạng màu hạt có phụ thuộc vào sự di truyền của tính trạng dạng hạt không. Giải thích. -GV chia nhóm (4 HS/nhóm) phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy A0, dựa vào quy luật phân li và kết quả thí nghiệm lai hai cặp tính trạng của Mendel, hãy viết sơ đồ lai hai cặp tính trạng (màu hạt và dạng hạt) tương phản, thuần chủng. Hoàn thành phiếu học tập số 2, dán vào giấy A0. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV quan sát, hỗ trợ (nếu cần). - HS hoạt động nhóm thực hiện các yêu cầu của GV . Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV gọi 2 nhóm trình bày kết quả thảo - HS trình bày kết quả luận Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV chốt nội dung quy luật phân li độc - HS nhận xét, bổ sung, đánh giá. lập.. - GV ghi bảng (hoặc chiếu nội dung). * Nội dung ghi bảng: II. Quy luật phân li độc lập - Nội dung quy luật phân li độc lập: Các cặp nhân tố di truyền (cặp allele) quy định các tính trạng khác nhau. Trong quá trình hình thành giao tử, cặp allele này phân li độc lập với cặp allele khác. 3. HOẠT ĐỘNG 3. LUYỆN TẬP a. Mục tiêu: Củng cố cho HS kiến thức về các quy luật di truyền của Mendel b. Nội dung : Giáo viên tổ chức cho HS chơi trò chơi: “Nhanh tay, nhanh mắt” KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
9. 9 c. Sản phẩm: Các câu trả lời của HS d. Tổ chức thực hiện. Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV chiếu một số hình ảnh về hiện - HS tiếp nhận nhiệm vụ. tượng biến dị tổ hợp, tổ chức cho HS trò chơi “Nhanh tay, nhanh mắt” tìm ra các đặc điểm của đời con giống với bố hoặc mẹ, từ đó trả lời một số câu hỏi: + Tại sao ở những loài sinh sản hữu tính, biến dị lại phong phú? + Theo em quy luật phân li độc lập có ý nghĩa gì? + Trong chọn giống, người ta xác định tính trạng trội, lặn nhằm mục đích gì? + Việc xác định độ thuần chủng của giống có ý nghĩa gì? + Muốn xác định độ thuần chủng của giống cần thực hiện phép lai nào? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV quan sát, hỗ trợ (nếu cần). - HS tham gia trò chơi, suy nghĩ trả lời câu hỏi. . Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận - GV gọi 2 -3 HS nhóm trình bày kết - HS trình bày kết quả quả – Biến dị tổ hợp xuất hiện phong phú ở những loài sinh sản hữu tính do sự phối hợp các quá trình giảm phân và thụ tinh. Sự phân li độc lập và tổ hợp KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
10. 10 các NST đã tạo ra vô số các loại giao tử khác nhau. Thông qua thụ tinh, sự kết hợp ngẫu nhiên giữa các loại giao tử đực và giao tử cái đã tạo ra vô số biến dị tổ hợp phong phú. - Quy luật phân li độc lập cho chúng ta thấy nếu các allele trong cặp allele phân li độc lập với nhau thì khi trải qua quá trình sinh sản hữu tính sẽ tạo ra một số lượng lớn các kiểu hình khác với kiểu hình ban đầu, gọi là biến dị tổ hợp, giúp tăng sự đa dạng, phong phú cho sinh vật. - Trong chọn giống, xác định được các tính trạng trội và tập trung nhiều gene trội quý vào một kiểu gene để tạo ra giống có giá trị kinh tế cao. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập GV nhận xét, kết luận. - HS nhận xét, bổ sung, đánh giá. 4. HOẠT ĐỘNG 4. VẬN DỤNG a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết một số bài tập liên quan b. Nội dung: GV cho HS làm bài tập vận dụng. c. Sản phẩm: Các câu trả lời của HS (có thể đúng hoặc sai). P lông đen xoăn thuần chủng có kiểu gene AABB. P lông trắng thẳng có kiểu gene aabb. Sơ đồ lai : P: AABB × aabb GP: AB ab F1: AaBb ( 100% lông đen xoăn ) F1 lai phân tích : P: AaBb × aabb GP: AB,Ab,aB,ab ab Fa: 1 AaBb : 1 Aabb : 1 aaBb : 1 aabb Tỉ lệ phân li kiểu hình : 1 lông đen xoăn : 1 lông đen thẳng : 1 lông trắng xoăn : 1 lông trắng thẳng. KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2
11. 11 d. Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập - GV yêu cầu HS thực hiện bài tập: Ở - HS tiếp nhận nhiệm vụ. một loài, gene A quy định lông đen trội hoàn toàn so với gene a quy định lông trắng; gen B quy định lông xoăn trội hoàn toàn so với gene b quy định lông thẳng. Các gene này phân li độc lập với nhaụ và đều nằm trên NST thường. Cho nòi lông đen, xoăn thuần chủng lai với nòi lông trắng, thẳng được F1. Cho F1 lai phân tích thì kết quả về kiểu gene và kiểu hình của phép lai sẽ thế nào Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập - GV quan sát, định hướng. -HS thực hiện theo nhóm làm ra sản phẩm và trả lời câu hỏi (Nếu không đủ thời gian, GV sẽ giao về nhà). Bước 3: Báo cáo kết quả hoạt động và thảo luận GV mời một số HS trình bày - HS trình bày kết quả Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập - GV nhận xét, góp ý và kết thúc bài - HS nhận xét, bổ sung, đánh giá. học. KHBD KHTN 9. Năm học 2024-2025. GV Nguyễn Thị Hiền. Tr THCS TT Nham Biền số 2