Bài giảng môn Ngữ văn Lớp 8 - Bài 14: Dấu ngoặc kép

Nội dung text: Bài giảng môn Ngữ văn Lớp 8 - Bài 14: Dấu ngoặc kép

1. a) Thánh Găng-đi có một phương châm: “Chinh phục được mọi người ai cũng cho là khó, nhưng tạo được tình thương, lòng nhân đạo, sự thông cảm giữa con người với con người lại càng khó hơn”. (Theo Lâm Ngữ Đường, Tinh hoa xử thế) => §¸nh dÊu lêi dÉn trùc tiÕp. " Chinh phôc".
2. b) Nhìn từ xa, cầu Long Biên như một dải lụa uốn lượn vắt ngang sông Hồng, nhưng thực ra “dải lụa” ấy nặng tới 17 nghìn tấn! (Thúy Lan, Cầu Long Biên- chứng nhân lịch sử) => §¸nh dÊu tõ ng÷ ®ư­­îc hiÓu theo nghÜa ®Æc biÖt ®­­ưîc h×nh thµnh trªn c¬ së Èn dô. " D¶i lôa".
3. c) Tre với người như thế đã mấy nghìn năm. Một thế kỉ “văn minh”, “khai hóa” của thực dân Pháp cũng không làm ra được một tấc sắt. Tre vẫn phải còn vất vả mãi với người. ( Thép Mới, Cây tre Việt Nam) =>§¸nh dÊu tõ ng÷ cã hµm ý mØa mai. " v¨n minh".
4. d) Hàng loạt vở kịch như “Tay người đàn bà”, “Giác ngộ”, “Bên kia sông Đuống” ra đời. => §¸nh dÊu tªn c¸c vë kÞch. " Tay ng­ưêi ®µn bµ" (Ngữ văn 7, tập hai)
5. * Ghi nhớ: Dấu ngoặc kép dùng để: - Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp; - Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay có hàm ý mỉa mai; - Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san, được dẫn. Một số điều lưu ý: - Trong văn bản in, tên tác phẩm, tập san có thể in đậm, in nghiêng hoặc gạch chân, nhưng trong văn bản viết tay cần dùng dấu ngoặc kép để đánh dấu. - Lời dẫn trực tiếp được đặt trong ngoặc kép cần chính xác cả về từ ngữ, dấu câu. - Khi chuyển từ dẫn trực tiếp sang dẫn gián tiếp, không dùng dấu ngoặc kép và cần thay đổi một số từ ngữ cho phù hợp.
6. B. Luyện tập: Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc kép. a) Nó cứ làm in như nó trách tôi ; nó kêu ư ử; nhìn tôi, như muốn bảo tôi rằng: “A ! Lão già tệ lắm ! Tôi ăn ở với lão như thế mà lão đối xử với tôi như thế này à? ( Nam Cao, Lão Hạc) => Từ ngữ được dẫn trực tiếp. b) Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn, hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm. (Ngô Tất Tố, Tắt đèn) => Từ ngữ được dùng với hàm ý mỉa mai. c) Hai tiếng “em bé” mà cô tôi ngân dài ra thật ngọt, thật rõ, quả nhiên đã xoắn chặt lấy tâm can tôi như ý cô tôi muốn. ( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu) => Từ ngữ được dẫn trực tiếp.
7. B. Luyện tập: Bài tập 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc kép. d) Trước năm 1914, họ chỉ là những tên da đen bẩn thỉu, những tên “An-nam-mít” bẩn thỉu, giỏi lắm thì cũng chỉ biết kéo xe tay và ăn đòn của các quan cai trị nhà ta. Ấy thế mà cuộc chiến tranh vui vừa bùng nổ, thì lập tức họ biến thành những đứa “con yêu”, những người “bạn hiền” của các quan cai trị phụ mẫu nhân hậu, thậm chí của các quan toàn quyền lớn, toàn quyền bé nữa. Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”. (Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu) => Từ ngữ được dẫn trực tiếp và cũng có hàm ý mỉa mai. e) (Về nhà làm tương tự như các bài trên).
8. Luyện tập: Bài tập 2: Đặt dấu hai chấm và dấu ngoặc kép vào chỗ thích hợp. Giải thích lí do. a) Biển vừa treo lên, có người qua đường xem, cười bảo : - Nhà này xưa quen bán cá ươn hay sao mà bây giờ phải đề biển là “ cá tươi ” ? Nhà hàng nghe nói, bỏ ngay chữ “ tươi ” đi. (Theo Treo biển) =>- Dấu hai chấm sau “cười bảo”đánh dấu lời đối thoại; - Dấu ngoặc kép ở “cá tươi” và “tươi” đánh dấu từ ngữ được dẫn lại.
9. Bài tập 2: Đặt dấu hai chấm và dấu ngoặc kép vào chỗ thích hợp. Giải thích lí do. b) b) Nó Nó nhập nhập tâm tâm lời lời dạy dạy của của chú chú Tiến Tiến Lê Lê cháu: “Cháu hãy hãyvẽ cái vẽ gìcái thân gì thuộcthân thuộcnhất với nhất cháu. với cháu ” . (Tạ (Tạ Duy Duy Anh, Anh, Bức Bức tranh tranh của của em em gái gái tôi) tôi) => Dấu hai chấm đánh dấu lời dẫn trực tiếp; Dấu ngoặc kép đánh dấu câu nói đựơc dẫn trực tiếp. *Viết hoa từ “Cháu” vì mở đầu một câu.
10. Bài tập 3: Vì sao hai câu sau có ý nghĩa giống nhau mà dùng những dấu câu khác nhau ? a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.” => Dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép đánh dấu lời dẫn trực tiếp. b) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói Người chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành. => Lời dẫn gián tiếp (Không dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép).
11. Luyện tập: Bài tập 4: Viết một đoạn văn thuyết minh ngắn có dùng dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm và dấu ngoặc kép. Giải thích công dụng của các loại dấu câu này trong đoạn văn đó. (Bài tập này về nhà làm, tiết sau kiểm tra bài cũ sẽ trình bày trước lớp). Bài tập 5: Tìm những trường hợp có sử dụng dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm và dấu ngoặc kép trong một bài học ở sách giáo khoa Ngữ văn 8, tập 1 và giải thích công dụng của chúng. *Ví dụ: Văn bản Ôn dịch thuốc lá: + Ngày trước, Trần Hưng Đạo căn dặn nhà vua: “Nếu giặc đánh như vũ bão thì không đáng sợ, đáng sợ là giặc gặm nhấm như tằm ăn dâu”. ÞDấu ngoặc kép đánh dấu lời dẫn trực tiếp. + Có người bảo: Tôi hút, tôi bị bệnh, mặc tôi ! ÞDấu hai chấm đánh dấu lời giải thích (gián tiếp). + Người ta cấm hút thuốc (ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la). => Dấu ngoặc đơn (dẫn chứng) đánh dấu phần giải thích.