Báo cáo giải pháp đổi mới tiết học góp phần phát triển năng lực cho học sinh trong phân môn vẽ tranh lớp 8 - Năm học 2020-2022 - Nguyễn Thị Tuyết

Nội dung text: Báo cáo giải pháp đổi mới tiết học góp phần phát triển năng lực cho học sinh trong phân môn vẽ tranh lớp 8 - Năm học 2020-2022 - Nguyễn Thị Tuyết

1. 1 PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN DŨNG TRƯỜNG THCS CẢNH THỤY BÁO CÁO BIỆN PHÁP THAM GIA HỘI THI GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP HUYỆN Chu kỳ 2020 - 2022 Tên giải pháp: “GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TIẾT HỌC GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH TRONG PHÂN MÔN VẼ TRANH LỚP 8” Họ và tên: Nguyễn Thị Tuyết Môn giảng dạy: Mỹ Thuật Trình độ chuyên môn: Đại học sư phạm Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Cảnh Thụy Yên Dũng, ngày 10 tháng 2 năm 2022
2. 2 PHẦN A. ĐẶT VẤN ĐỀ Mĩ thuật là một trong những môn nghệ thuật. Nếu dạy học là khó thì dạy nghệ thuật càng khó, cần phải mang tính nghệ thuật cao hơn. Vì học mĩ thuật đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cái đẹp, thấy cái đẹp có ở trong mình, xung quanh mình, gần gũi và đáng yêu. Đồng thời mĩ thuật giúp mọi người tự tạo ra cái đẹp theo ý mình và thưởng ngoạn nó ngay trong sinh hoạt thường ngày của mình, làm cho cuộc sống thêm hài hoà hạnh phúc. Mỹ thuật THCS có vị trí đặc biệt quan trọng góp phần hình thành và phát triển cho học sinh rất nhiều năng lực trong đó có năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. Thông qua việc dạy cho học sinh giải quyết vấn đề trong vẽ tranh, các con sẽ nâng cao khả năng tư duy, quan sát, nghiên cứu, tích lũy tri thức để trau rồi vốn hiểu biết của bản thân. Tuy nhiên qua giảng dạy tôi nhận thấy một số giáo viên còn ngại đổi mới, một số học sinh chưa có hứng thú với môn học, sự hiểu biết thực tế của các con còn hạn chế. Với mong muốn tạo hứng thú và nâng cao năng lực giải quyết vấn đề trong vẽ tranh cho các con, tôi đã nghiên cứu tìm hiểu và áp dụng thành công giải pháp “ Đổi mới tiết học góp phần phát triển năng lực cho học sinh trong phân môn vẽ tranh lớp 8”.
3. 3 PHẦN B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Thực trạng công tác dạy và học môn Mỹ thuật ở trường THCS Cảnh Thụy 1. Ưu điểm - Ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn KHXH đã quan tâm tạo mọi điều kiện về cơ sở vật chất, cũng như về trang thiết bị dạy học cho việc dạy học môn Mỹ thuật. - Đa số các bậc phụ huynh quan tâm đến việc học tập của học sinh, mua sắm đồ dùng học bộ môn Mỹ thuật cơ bản đầy đủ. 2. Hạn chế và nguyên nhân hạn chế Qua quá trình giảng dạy nhiều năm tôi nhận thấy: 2.1. Giáo viên - Chưa phát huy vai trò, trách nhiệm của người thầy - Đồ dùng dạy học chưa sinh động và đẹp - Chưa tạo được sự hứng thú, lồng ghép các bài tập, trò chơi vào bài học cho các em khi khai thác nội dung để tài 2.2. Học sinh + Học sinh căng thẳng, chán nản sợ vẽ, không hứng thú các tiết học Mĩ thuật. + Học sinh chưa chịu khó sưu tầm tư liệu phục vụ cho môn học, thiếu sự sáng tạo riêng thường chỉ nhìn vào tranh mẫu có sẵn để vẽ nên bài vẽ thiếu phong phú, thiếu sinh động, thiếu đi yếu tố tạo nét riêng, nỗi bật trong bài vẽ của mình. + Bên cạnh đó về phía gia đình học sinh còn một số phụ huynh chưa quan tâm đến việc học mỹ thuật của con em mình với quan niệm là “là những môn học phụ không quan trọng” nên không chuẩn bị tốt về dụng cụ học tập, họa phẩm cần thiết như: Thiếu giấy vẽ, thiếu viết chì, thiếu màu vẽ, vào giờ học các con lúng túng về việc này nên tình trạng không tập trung dẫn đến bài vẽ thường chưa hoàn chỉnh, hoặc bỏ dở bài giữa chừng.. +Tiết học đều đều lặp đi lặp lại. II. Biện pháp giúp học sinh học tốt phân môn vẽ tranh 1. Biện pháp 1: Phát huy vai trò, trách nhiệm của thầy, cô giáo.
4. 4 Muốn gây được hứng thú cho các con trong tiết học thầy cô giáo phải giữ vai trò chủ đạo trong việc tổ chức điều khiển mọi hoạt động nói chung cũng như hoạt động nhận thức riêng của học sinh. Trong quá trình dạy trên lớp, bản thân Tôi luôn tìm tòi các phương pháp để truyền thụ cho học sinh, giúp các con hiểu bài một cách nhanh nhất mà không bị nhàm chán, đặc biệt là phân môn vẽ tranh với nhiều đề tài để các con vẽ. Đối với tôi, mỗi khi đến trường, đến lớp tôi luôn tạo cho mình một tâm thế vững vàng, bình tĩnh tự tin. Muốn vậy tôi phải tập cho mình một tư thế đĩnh đạc, tác phong nhanh nhẹn, giọng nói truyền cảm. Bước lên bục giảng tôi phải là một người hoàn toàn mới, đầy nhiệt huyết với nhiệm vụ cao cả là đưa các con bước vào một thế giới nghệ thuật của trí tưởng tượng, tính sáng tạo, thế giới của cái đẹp và tìm hiểu nó thông qua các bài học vẽ tranh đề tài. Trước mỗi giờ học Mĩ thuật, tôi luôn ý thức về vai trò trung tâm của học sinh, luôn phải chú ý đến hoạt động của học sinh. Dạy Mĩ thuật phải luôn tạo ra sự cuốn hút để học sinh hoạt động và phát huy vai trò trung tâm của mình. Muốn làm được điều này, người giáo viên dạy Mĩ thuật phải thâm nhập thực tế, tìm và nắm chắc đối tượng thể hiện, từ đó có cách cảm nhận và tìm ra cách vẽ đạt hiệu quả nhất. Làm như vậy tức là người dạy đã tìm cách tác động vào đối tượng học sinh để học sinh luôn chủ động, sáng tạo, được phát triển toàn diện chứ không nghĩ hộ trò, không bắt buộc trò phải nghĩ theo mình và vẽ như mình. Bên cạnh đó tôi thường xuyên chuẩn bị, nghiên cứu kỹ giáo án, tìm ra những phương pháp phù hợp cho từng bài dạy và từng khối lớp khác nhau. Liên hệ tích hợp với một số môn học khác để bài dạy được phong phú như môn: Âm nhạc, Ngữ văn, Giáo dục công dân, Thể dục Chẳng hạn như: Bài Ca Côn Sơn Côn Sơn suối chảy rì rầm Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai Côn Sơn có đá rêu phơi Ta ngồi trên đá như ngồi đệm êm
5. 5 Trong ghềnh thông mọc như nêm Tìm nơi bóng mát ta lên ta nằm Trong rừng có bóng trúc râm Dưới màu xanh mát ta ngâm thơ nhàn. Hay bài hát: Quê Hương Tuổi Thơ Tôi Sáng tác: Từ Huy Tôi yêu quê tôi, xanh xanh lũy tre. Quê hương tuổi thơ đi qua đời tôi. Đường làng quanh co, sông Thu êm đềm. Thả diều đá bóng nắng cháy giữa đồng. Biển trời mênh mông tôi bơi ngày ấy. Tiếng tu hú gọi thấy nhớ biết bao. Tôi xa quê hương, bao năm tháng qua. Nhưng trong trái tim không bao giờ xa. Lời mẹ ru con hiu hiu trưa hè. Mùa lụt nước lũ bắt cá giũa đường. Kỷ niệm yêu thương cho tôi ngày ấy, Biết đâu tìm lại, biết đâu mà tìm. .. Bên cạnh việc chuẩn bị giáo án tốt tôi còn tự làm, sưu tầm tài liệu, tranh vẽ phục vụ cho bài dạy của mình. Từ đó tôi rút ra được khinh nghiệm: Muốn có được một giờ dạy vẽ tranh đề tài tốt thì thầy, cô có một vai trò vô cùng quan trọng nhất là việc tạo ra sự thích thú, tạo ra được khí thế trong tiết học và có được một tiết học đạt hiệu quả cao nhất. Trước hết khi dạy vẽ tranh đề tài Tôi thường hướng cho HS tìm hiểu, khai thác đề tài bằng lời nói sinh động, hấp dẫn lôi cuốn các con “ nhập cuộc”. Cách gợi tả khi hướng dẫn vẽ tranh đề tài là “ dựng lên” trước học sinh một “khung cảnh bằng lời” rõ ràng, có hình ảnh, mầu sắc, có sự hoạt động giúp các con nhớ lại những gì đã quan sát được và hình dung ra tranh mình định vẽ về bố cục, hình
6. 6 tượng và màu sắc. Lời nói có hình ảnh của giáo viên cũng đem lại hiệu quả như là đồ dùng dạy học. 2. Biện pháp 2: Chuẩn bị đồ dùng dạy học và sử dụng có hiệu quả. Ngoài việc giáo viên sưu tầm tài liệu, tranh ảnh làm đồ dùng dạy học thì đồ dùng dạy học phục vụ cho các bài vẽ tranh đề tài tốt nhất là sử dụng các tranh mẫu do HS vẽ. Các tranh mẫu này tôi phải chọn lọc và ở mỗi tranh phải có những nét đặc biệt, điển hình để giúp tôi khai thác phục vụ tốt cho bài dạy; các bức tranh này cần bao gồm 3 loại: Loại đạt của giỏi, loai đạt của khá, loại chưa đạt. Loại Đạt của khá, giỏi Loại chưa đạt
7. 7 Trước khi sử dụng các đồ dùng dạy học này tôi cần xem xét kĩ, suy nghĩ, tìm hiểu từng nội dung tranh để khi lên lớp sử dụng hết hiệu qủa của từng bức tranh. Tránh sử dụng tranh mẫu một cách qua loa, tắc trách hoặc quá tham lam ôm đồm. Đồ dùng phải đáp ứng được tính thẩm mĩ không tùy tiện, cẩu thả, đồ dùng phải phong phú đa dạng. Tôi luôn nghĩ rằng trong một tiết học muốn gây được hứng thú và sự thích thú cho học sinh thì việc chuẩn bị đồ dùng là rất quan trọng. Giáo viên phải đầu tư cho việc chuẩn bị đồ dùng, thích hợp đáp ứng yêu cầu bài dạy. Ngoài đồ dùng giáo viên phải sưu tầm thêm tranh vẽ của học sinh các khóa học trước. Giúp các con học tập kinh nghiệm của các bạn và biến nó thành kinh nghiệm của bản thân. Khi vẽ tranh các con sẽ phát huy được những mặt tối đa và hạn chế những mặt chưa tốt trong cách sắp xếp bố cục và sử dụng màu sắc trong bài. Giáo viên có thể vẽ thêm một số tranh phục vụ cho từng bài dạy và bằng những chất liệu khác nhau như bút sáp, màu nước, màu bột hoặc sưu tầm tranh ảnh trên internet ( qua giáo án điện tử). 3. Biện pháp 3: Thiết kế hệ thống bài tập ( Phiếu bài tập) Phân môn vẽ tranh trong chương trình mỹ thuật 8 có vị trí đặc biệt quan trọng nhưng khi giảng tôi nhận thấy nội dung truyền tải cho học sinh trong sách giáo khoa còn chưa phong phú, đa dạng, thiếu đi sự định hướng để học sinh phát huy được các năng lực của mình từ đó tôi đã thiết kế hệ thống bài tập nhằm hỗ trợ phát triển năng lực sáng tạo cho các con. Tôi đưa ra hai nhóm bài tập: + Nhóm bài tập: Hỗ trợ quan sát, liên tưởng, tưởng tượng, so sánh + Nhóm bài tập: Tìm hiểu nội dung, phân tích tranh 3.1: Nhóm bài tập: Hỗ trợ quan sát, liên tưởng, tưởng tượng, so sánh Ở mỗi nhóm bài tập tôi đã chia thành từng nhóm nhỏ: “ Quan sát so sánh”, “ Liên tưởng, tưởng tượng” và “ Phân tích”. Tôi luôn xác định rõ mục đích, hướng vận dụng và đưa ra ví dụ cụ thể để minh họa cho các bài tập đó, các dạng bài tập này được tôi sử dụng linh hoạt trong các giờ học.
8. 8 Ví dụ: Khi dạy vẽ tranh: Minh họa truyện cổ tích Tôi đã điều chỉnh nội dung trong sách giáo khoa và thiết kế thành “phiếu bài tập” theo định hướng phát triển năng lực của học sinh Cụ thể: PHIẾU BÀI TẬP Hình vẽ, nét Sử dụng giác Liên tưởng, tưởng quan tượng Con người Cảnh Nông thôn, thành thị, thời xưa, thời nay Sau khi các con quan sát và lựa chọn đối tượng, các con sẽ chủ động hoàn thành vào phiếu bài tập. Với các gợi ý ở trong phiếu học các con sẽ dễ dàng tìm được những đáp án, nội dung đã quan sát. Bên cạnh đó tôi cũng khuyến khích các con có sự liên tưởng, tưởng tượng trong quá trình quan sát, từ đó hình thành và phát triển năng lực tư duy quan sát và tìm hình ảnh cho một bức tranh. 3.2: Nhóm bài tập: Tìm hiểu nội dung, phân tích tranh Mỗi đề tài có nhiều nội dung chủ đề khác nhau, có hiểu được nội dung chủ đề học sinh mới nhớ lại, mới tưởng tượng được những hình ảnh có liên quan đến nội dung bài vẽ. Vì vậy tôi chuẩn bị một hệ thống câu hỏi bài tập cụ thể từ dễ đến khó liên quan trực tiếp đến nội dung chủ đề, dùng các câu hỏi này để giúp HS tìm hiểu đề tài và dẫn dắt HS tiếp cận với nội dung đề tài.
9. 9 Ví dụ: tôi cho các con học sinh xem một đoạn video có các hình ảnh hoạt động về ngày nhà giáo Việt Nam và đưa ra bài tập: PHIẾU BÀI TẬP Câu hỏi Nội dung 1/ Các con thường thấy có các hoạt động gì trong ngày lễ kỉ niệm ngày nhà giáo Việt Nam ở trường mình? 2/ Khung cảnh của các hoạt động trong ngày 20 - 11 có thể diễn ra ở đâu? 3/ Màu sắc của bức tranh vẽ về ngày 20 - 11 như thế nào? 4/ Dáng vẻ của các nhân vật chính, phụ ra sao? .. Từ bài tập trên tôi đã hướng dẫn và gợi ý cho các con sử dụng bằng nhiều cách khác nhau như: Tìm hiểu thời gian, không gian, địa điểm, đối tượng Nhờ đó từ một đề tài “ Chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20-11” học sinh có thể tìm ra được các nội dung khác nhau như: “ Văn nghệ chào mừng ngày 20-11”, “ Tặng hoa các thầy cô”, “ Hoạt động ngoại khóa chào mừng ngày 20-11” 4. Biện pháp 4: Thiết kế hệ thống trò chơi. Khổng Tử đã dạy: “ Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học không bằng vui say mà học.” Năng lực của các em được phát huy tối đa, các em cảm thấy hào hứng trong tiết học, để có được điều đó tôi đã thiết kế và áp dụng thành công hệ thống trò chơi. Tôi đưa ra các nhóm trò chơi: “ Đố bạn”, Tiếp sức”, “, Giúp bạn sửa sai”, “Ai nhanh hơn” các trò chơi này được tôi vận dụng linh hoạt trong các hoạt động dạy học.
10. 10 Ví dụ: Cũng với đề tài “ Chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20-11”. Tôi đã vận dụng trò chơi “ Đố bạn”, trò chơi này giúp các con phát triển được năng lực quan sát, liên tưởng, tưởng tượng. Các con có thể sử dụng lời nói, tranh vẽ hoặc thông qua các câu đố như: Một đời người - một dòng sông... Mấy ai làm kẻ đứng trông bến bờ, "Muốn qua sông phải lụy đò" Đường đời muôn bước cậy nhờ người đưa ... Đố bạn Nói về ai? Dựa vào những từ ngữ “ Một đời người”, “ dòng sông”, “ qua sông”, “ lụy đò”, “người đưa” học sinh sẽ dễ dàng nhận ra đó là nói về thầy cô giáo, và dựa vào chính những từ ngữ này các em sẽ hình dung ra đặc điểm của đối tượng cần vẽ để vẽ đúng và đẹp hơn. Hay với trò chơi: “ Hãy tiếp lời tôi” Tôi đã chuẩn bị một số thẻ từ gắn với một số từ ngữ về các đối tượng miêu tả trong tranh, học sinh lựa chọn ngẫu nhiên một thẻ từ và nối tiếp nhau để hoàn thành diễn tả được hình ảnh trong mà mình định thể hiện trên nội dung tranh. Chẳng hạn từ: “ Dã ngoại” học sinh sẽ nối tiếp nhau miêu tả được hình ảnh, nội dung, màu sắc của cảnh gia đình. Với trò chơi “ Ai nhanh hơn” Trò chơi thường được tổ chức dưới dạng là thi đua giữa các nhóm theo hai cách: ( Trò chơi có thể vận dụng ở tất cả các phân môn) VD: Tổ nào vẽ tranh về đề tài ngày Nhà giáo Việt Nam và làm khung tranh nhanh hơn , đẹp hơn. . Khi vận dụng hệ thống bài tập và trò chơi trong dạy vẽ tranh cho học sinh lớp 8 tôi nhận thấy trong HS có sự chuyển biến rõ nét, các em rất tích cực xây dựng bài, không còn e dè, ngại ngùng mà thỏa sức sáng tạo trong các bài vẽ, cũng như mạnh dạn nhận xét bài bạn theo cảm nhận riêng của mình vì thế mà giờ học
11. 11 trở nên sôi nổi, bớt đơn điệu , rập khuôn, đặc biệt là các con rất thích thú khi tham gia hoạt động học tập. Tóm lại : Muốn các con học sinh yêu môn học và tạo được sự say mê cho các con .GV phải tiếp tục đổi mới về phương pháp giảng dạy và một số biện pháp khác nữa để tổ chức điều khiển hoạt động học tập của học sinh một cách có hiệu quả. Tôi nhận thấy các con rất thích phân môn vẽ tranh hơn trước, có nhiều con tiến bộ trong cách vẽ, cách nghĩ không chép tranh trong sách giáo khoa ra nữa. Vì các con đã được tiếp cận với cách học mới, phương pháp mới mà tôi đã thực hiện trong các giờ lên lớp. Và kết quả thật khả quan khi các con đã vận dụng kiến thức và sự hiểu biết của mình trong giờ thực hành. Trong quá trình giảng dạy người giáo viên cần tạo được hứng thú cho học sinh trong giờ dạy bằng nhiều cách. Người thầy phải thật sự yêu nghề, yêu quý các con học sinh. Tạo hứng thú cho học sinh trong tiết học bằng cách tạo tâm thế cho các con học sinh ngay ở hoạt động vào bài bằng cách sử dụng những hình ảnh, những đoạn nhạc có hình ảnh liên quan đến bài học, đặt những câu hỏi khêu gợi thông tin, kích thích trí tò mò và tư duy sáng tạo của học sinh. Ngoài ra giáo viên chú ý cách phát huy tính tích cực của học sinh bằng cách lồng ghép các trò chơi trong giờ học thực hành để tập cho học sinh “ Học mà vui, vui mà học” để từ đó giúp các con phát triển trí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạo thông qua việc tái tạo nội dung , hình ảnh trong bài vẽ của mình. Thực hiện tốt những điều này sẽ giúp các em bộc lộ mình một cách thoải mái, giờ học không gò bó, nặng nề như trước.
12. 12 PHẦN C. MINH CHỨNG VỀ HIỆU QUẢ CỦA BIỆN PHÁP Qua quá trình thực tế giảng dạy thực hiện giải pháp, tôi khảo sát và thấy chất lượng học phân môn Vẽ tranh của các con học sinh trường THCS Cảnh Thụy được nâng lên rõ rệt. Tôi nhận thấy các con say mê với môn vẽ tranh hơn trước , có nhiều con biết tự sáng tạo trong cách vẽ, cách nghĩ không chép trong mạng, trong sách ra nữa, các con cảm nhận được nét đẹp của tranh qua nội dung, bố cục, màu sắc, cách xây dựng hình tượng và cách thể hiện. Qua đó, giáo dục HS cảm nhận vẻ đẹp qua từng bài học. Góp phần phát hiện HS có năng khiếu mĩ thuật, tạo điều kiện cho học sinh phát triển tài năng của mình. + Các bảng số liệu, biểu đồ so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện giải pháp Tổng số HS khối 8 là: 60 học sinh Trước khi dạy ( chưa thực hiện giải Sau khi dạy ( đã thực hiện giải pháp) pháp) Đạt (Đ) Chưa đạt ( CĐ) Đạt (Đ) Chưa đạt ( CĐ) 38 63,3% 22 36,7% 54 90% 6 10% 90 % Các con học sinh biết cách vẽ tranh đề tài và 1 số HS có năng khiếu phát huy được sở trường của mình, có sự sáng tạo trong bài vẽ tranh đề tài. Các bài vẽ tranh đề tài phong phú và sinh động hơn rất nhiều, đặc biệt là sự yêu thích, phấn khởi và lòng ham mê học bộ môn Mĩ thuật của học sinh ngày càng thể hiện rõ rệt.
13. 13 PHẦN D. CAM KẾT Tôi cam kết những điều đã khai trên đây là đúng sự thật và không sao chép, vi phạm bản quyền. Các biện pháp đã triển khai thực hiện và minh chứng về sự tiến bộ của học sinh là trung thực Yên Dũng, ngày 10 tháng 2 năm 2022 GIÁO VIÊN (ký và ghi rõ họ tên Nguyễn Thị Tuyết PHẦN E. ĐÁNH GIÁ, NHẬN XÉT CỦA NHÀ TRƯỜNG 1. Đánh giá, nhận xét của tổ/ nhóm chuyên môn . . . TỔ/NHÓM TRƯỞNG CHUYÊN MÔN (ký và ghi rõ họ tên) 2. Đánh giá, nhận xét, xác nhận của Hiệu trưởng . THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ (ký và đóng dấu)