Đề cương ôn tập học sinh giỏi môn Địa lí 9

Nội dung text: Đề cương ôn tập học sinh giỏi môn Địa lí 9

1. Đề CƯƠNG ÔN TậP ĐịA Lý 9 * Phần I. nội dung kiến thức lớp 6 và bài tập áp dụng A. Cách xác định phương hướng trên quả địa cầu và trên bản đồ . ? Trái đất có dạng hình cầu, vậy làm thế nào để chúng ta xđ được phương hướng trên bản đồ và trên quả địa cầu? 1.Với quả địa cầu : + Lấy hướng tự quay QT của TĐ để chọn hướng Đ- T + Hướng vuông góc với hướng TQQT của TĐ là hướng Bắc-nam. Có 4 hướng cơ bản là: Bắc, Nam, Đông,Tây. 2.Trên bản đồ: - + Chính giữa bản đồ được coi là trung tâm . + Từ trung tâm bản đồ , xác định : Phía trên bản đồ là hướng Bắc . ........dưới ............................Nam. Bên phải là hướng đông . .......trái ................tây. 3.XĐ phương hướng dựa vào hệ thống kinh tuyến và vỹ tuyến: - Hệ thống Kinh Tuyến luôn đi theo hướng Bắc -Nam. Vì vậy, đầu trên của Kinh Tuyến là hướng Bắc . Đầu dưới của Kinh Tuyến là hướng Nam. - Hệ thống Vĩ Tuyến luôn đi theo hướng Đông - Tây. vậy bên phải là hướng đông, bên trái là hướng tây. => Lưu ý : Riêng ở vùng cực Bắc và cực Nam : Ta chỉ xác định được hướng Bác và hướng Nầm không xác định được hướng Đông- Tây của 2 vùng cực. => Trong trường hợp, nếu bị lạc trong rừng khi chúng ta không có 1 phương tiện nào để xác định phương hướng : + Một là, ta đi theo hướng mặt trời mọc. + Hai là chúng ta quan sát, tìm 1 số gốc cây bị cắt rồi đi theo hướng các đường vân gỗ dày và mau . => Đó chính là hướng mặt trời mọc, để dần tìm ra phương hướng. ?Em hiểu thế nào là kinh độ và vĩ độ địa lý của 1điểm?. - Kinh độ của một điểm, là số độ chỉ khoảng cách từ kinh tuyến đi qua điểm đó đến kinh tuyến gốc . - Vĩ độ của một điểm, là số độ chỉ khoảng cách từ vĩ tuyến đi qua điểm đó đến vĩ tuyến gốc . 1
2. ? Thế nào là toạ độ địa lý của 1 điểm?. - Kinh độ và vĩ độ của điểm đó trên bản đồ gọi chung là toạ độ địa lý *GV. Ví dụ: C... Cách viết TĐ ĐL:Kinh độ ở trên, vĩ độ ở dưới. *Bài tập áp dụng: 1. Bài tập 1 . Cho một số toạ dộ sau:A(100 nam) ; 400 đông B( 200 Bắc ) ; C( 1100 Tây) 300 Nam. 600 đông D( 600 Bắc ; 1000 Tây) ? Em hãy cho biết toạ độ nào đúng, toạ độ nào sai ? sai ở điểm nào? - Nguyên tắc viết toạ độ địa lý là kinh độ ở trên, vĩ độ ở dưới . Nên các cách viết trên đều sai, cách viết đúng phải lần lượt là: A( 400 đông) B( 200 T) C( 1100 T) 100 nam 300 N 600 B D( 1000 T) 600 B *2. Bài tập 2. Một máy bay xuất phát từ Hà Nội, bay theo hướng Bắc 1000 km, rồi rẽ sang hướng đông1000 km, sau đó rẽ xuống hướng Nam 1000 km và sang phía Tây 1000 km . Hỏi nó có về đúng Hà Nội không? Trả lời : - Muốn xác định hướng Bắc -Nam, chúng ta phải dựa vào hướng các kinh tuyến . Xác định hương đông - tây phải dựa vào hướng các vĩ tuyến. Do các kinh tuyến trên Bề Mặt Trái Đất chụm đầu ở cực, nên mạng lưới các vĩ tuyến trên Trái Đất không phải là mạng lưới ô vuông mà là mạng lưới các hình thang cân . VD: Cung 1 độ ở kinh tuyến dài khoảng 111.324 km, còn cung 1 độ ở vĩ tuyến chỉ dài khoảng 19.395 km. Từ 1 điểm xuất phát gần xích đạo, máy bay bay lên phía Bắc là bay theo hướng kinh tuyến về phía cực Bắc, khi bay xuống phía Nam cũng là bay theo hướng kinh tuyến nhưng về phía cực Nam. Hai đoạn thẳng này bằng nhau vì là hai cạnh bên của hình thang . Khi bay về phía Đông và phía Tây, tức là theo hướng vĩ tuyến, thì hai đoạn này là hai đáy lớn và đáy nhỏ của hình thang cân. Nếu mỗi đoạn đường đều dài 1000 km thì máy bay không thể về đúng nơi xuất phát ban đầu. *GV. Địa cầu là mô hình thu nhỏ của TĐ.Độ nghiêng của trục nối 2 đầu cực .Thực tế, trục TĐ là trục tưởng tượng .Trục nghiêng là trục tự quay (Nghiêng 66 độ 33 phút trên mặt phẳng quỹ đạo ). 2
3. B. Các vận động của trái đất và hệ quả của nó. I. Trái Đất vận động tự quay quanh trục ?TĐ tự quay quanh trục của mình theo hướng nào và trong chu kỳ thời gian bao lâu ? - TĐ tự quay quanh trục theo hướng từ T-Đ. - Thời gian tự quay 1 vòng theo chu kỳ là 24 giờ. ? BMTĐ được chia thành bao nhiêu khu vực giờ? Em hiểu thế nào là giờ GMT? - BMTĐ được chia thành 24 khu vực giờ Mỗi khu vực có 1 giờ riêng gọi là giờ khu vực . - Giờ GMT : Nghĩa là tại khu vực có đường kinh tuyến gốc đi qua chính giữa và đánh số 0 => Đó gọi là giờ quốc tế. * Ranh giới khu vực giờ gốc : 7030/T-> 00 -> 70 30/ Đ ? Em hiểu kinh tuyến đổi ngày là kinh tuyến bao nhiêu độ? - Kinh tuyến 180 độ. *Lưu ý: Các nước ở phía Đông bán cầu tính giờ sớm hơn các nước ở Tây bán cầu , nguợc laị.... .Vì vậy, các nước ở phía Đông khi sang phía Tây bán cầu thường bị chậm 1 ngày, vì phải đi qua kinh tuyến đổi ngày. * BT áp dụng: 1. Bài tập 1 . Cho biết: Niu- oóc (KV .19); Xao - pao- lô ( KV. 21.); Luân đôn (KV 0) ; Mát - xcơ- va ( KV. 2); (24); Việt Nam ( Khu vực 7 ) ; Tô- ki - ô ( KV. 9). Em hãy tính xem, một bức điện đánh từ Việt Nam lúc 12 giờ ngay 15 tháng 2 năm 2009. Các địa đểm trên sẽ nhận được bức điện đó vào những thời điểm nào? * Trả lời: Cách tính: - Chúng ta phải tính được khoảng cách giữa các địa điểm trên so với địa điểm gốc (Nơi đánh bức điẹn là Việt Nam) chênh nhau mấy khu vực giờ. Nếu ở phía Đông, khu vực giờ gốc so với số 0, thì ở phía Tây so với số 24. Vì 0 giờ hay 24 giờ hoặc 12 giờ đều cùng là 1 thời điểm . - Tiếp theo, chúng ta phải tính số khu vực giờ chênh lệch giữa các quốc gia: + Nếu ở phía Đông so với khu vực đánh điện gốc, thì ta lấy giờ gốc cộng với số khu vực chênh lệch. + ở phía Tây, thì ta lấy giờ gốc trừ đi số khu vực chênh lệch *Cụ thể : - Bức điện đánh từ VNam lúc 12 giờ ngày 15/02/ 2009 thì: +Tô-ki-ô ( KV9) cách VNam (KV7) là 2 khu vực về phía Đông nên có giờ sớm hơn VNam là 2 giờ. => Ta có: 12+2= 14 giờ ngày 15/2/2009. +Mát xcơ va ( KV2) cách VNam (KV7) là 5 khu vực về phía Tây nên có giờ muộn hơn VNam là 5 giờ . => Ta có: 12- 5 =7 giờ ngày 15/2/2009. + Luân- đôn (KV. 0) cách VNam (KV7) là 7 khu vực về phía Tây nên có giờ muộn hơnVNam là 7 giờ. 3
4. => Ta có: 12 giờ - 7 giờ = 5 giờ + Xao - pao - lô (Nam mỹ) (KV 21) cách Luân- đôn (KV24) là 3 khu vực và Luân- đôn cách VNam là 7 khu vực . Suy ra : Xao- pao- lô cách VNam là ( 3 +7) = 10 khu vực về phía Tây nên có giờ muộn hơn VNam là 10 giờ. => Ta có: 12- 10= 2 giờ ngày 15/2/2009. * Bài tập 2: Một trận bóng đá ngoại hạng Anh diễn ra lúc 14 giờ ngày 17/2/2009 . Theo em , ở Việt Nam sẽ xem truyền hình trực tiếp trận bóng đá đó vào lúc mấy giờ? Ngày nào ? * Trả lời: Ta biết , Anh (Luân - đôn ) ở khu vực 0 giờ, Việt Nam(KV7) . Mà Việt Nam ở phía Đông sẽ sớm hơn Luân- đôn 7 giờ . => Ta có: 14 giờ + 7 (KV)= 21 giờ cùng ngày. ?Theo em, việc TĐ TQQT sinh ra những hệ quả ntn? 1. Hiện tượng ngày và đêm kế tiếp nhau liên tục khắp mọi nơi trên TĐ 2. Có các giờ khác nhau giữa các địa phương. 3. Làm lệch hướng các vật chuyển độn trên bè mặt TĐ. 4. Giúp điều hoà nhiệt độ giữa ngày và đêm. 5. Cơ sở để xây dựng lưới toạ độ . 6. Có cảm giác Mặt trời, mặt trăng,sao.... chuyển động giả ( chuyển động tịnh tiến). *Bài tập áp dụng: 1. Bài tập 1. .Em hãy cho biết: Trên tuyến đường sắt Bắc- Nam (Việt Nam) đường ray bên phải hay bên trái sẽ mòn hơn ? Tại sao? .Trả lời: Cả hai bên đường ray đều mòn như nhau. => vì: nước ta nằm ở Bắc bán cầu . Do Trái đất vận động tự quay quanh trục làm các vật chuyển động ở nửa cầu Bắc( nếu nhìn xuôi theo chiều chuyển động) sẽ bị lệch về bênphải. Quá trình tàu chuyển động từ Nam ra Bắc hoặc từ Bắc vào Nam cũng đều bị lệch về bên phải, nên hai bên đường ray sẽ mòn đều nhau. 2. Bài tập 2. ? Tại sao Trái đất chuyển động quanh trục mà chúng ta lại không cảm thấy gì? * Trả lời: Trong quá trình chuyển động tự quay quanh trục, Trái đất sinh ra sức hút, gọi là sức hút địa tâm. Chính sức hút đó có thể làm cho tất cả mọi vật 4
5. trên bề mặt trai đất bị hút chặt vào bề mặt trái đất, nơi các vật thể đó tồn tại . Ví dụ : Các loài động vật : chim, chó, mèo, nhà cửa... sông, núi, ao hồ, thậm chí cả nước biển... đều bị hút vào bề mặt của Trái đất. Con người cũng như các đối tượng trên tất nhiên cũng bị sức hút của Trái đất hút chặt vào nơi mà họ đang sinh sống... Cho nên khi TĐ đang chuyển động mà chúng ta vẫn không cảm thấy gì, không bị di chuyển theo... 3. Bài tập 3: Trong trường hợp đi dã ngoại, chúng ta bị mất phương hướng, nếu không có địa bàn, bản đồ ... làm thế nào để chúng ta xác định được phương hướng? a) Trong trường hợp đó, chúng ta phải lợi dụng vào việc quan sát đặc điểm sinh trưởng phát triển của cây để xác định phương hướng... Ví dụ: Cây gỗ nào hướng về phía mặt trời (Hướng Đ-T) thì phát triển nhanh, còn cây nào mọc về hướng Nam thì mọc thưa hơn . -> Có thể nhìn hình dáng của cây để xác định phương hướng: Cụ thể vỏ cây phía Bắc chắc và mọc rêu xanh, còn phía Nam thì lá cây tương đối rậm. b) Lợi dụng dịa hình để xác định phương hướng: Cụ thể, sườn núi phía Nam so với phía Bắc có nhiều cay hơn, cây rạm rạp hơn. Sườn phía Bắc thường tương đối ẩm ướt.... Hay các sườn đón nắng, đón gió ( Phía đông) cây cối phát triển xanh tốt và ở độ cao cao hơn các sườn đón nắng, dón gió.. -> Hoặc chúng ta có thể lợi dụng sao Bắc cực, hoặc Sao Thái dương vàđồng hồ để xác định phương hướng. * Lưu ý: Các phương pháp xác định phương hướng trên chỉ áp dụng ở Bắc bán cầu. ? Theo em, khi Trái Đất tự quay quanh trục và chuyển động quanh mặt trời ... có ý nghĩa ntn? 1) Khi quay trục của TĐ luôn nghiêng 1 góc 66 độ 33 phút và không đổi hướng đã giúp tạo ra các mùa khí hậu . 2) Với hình dạng khối cầu, khi quay TĐ tạo ra sự phân bố nhiệt độ không đều từ bề mặt xích đạo đến 2 cực đã tạo ra các đới khí hậu khác nhau; tạo ra các khu áp thấp và áp cao. 3) Gây nên sự chênh lệch khí áp tạo ra hệ thống các loại gió điều hoà nhiệt độ bề mặt TĐ. 4) Với tốc độ quay như trên, cùng các nhân tố chứa sắt và Ni- ken... TĐ đã tạo ra quanh mình 1 từ trường cực mạnh mà không 1 hành tinh nào trong Hệ Mặt trời có được. Địa từ trường bao phủ không gian quanh TĐ giúp ngăn chặn các tia bức xạ có hại cho sự sống chiếu xuống mặt đất (Hay còn gọi là tầng ô zôn trong tầng bình lưu). sự chuyển động của trái Đất quanh mặt trời và các hệ quả ... ? TĐ chuyển động quanh mặt trời theo hướng ntn? Và theo 1 chu kỳ CĐ có 5
6. thời gian là bao nhiêu ? - TĐ chuyển động quanh mặt trời theo hướng từ T - Đ ( cùng chiều với vận động tự quay quanh trục của TĐ), trên 1 quỹ dạo có hình E- líp gần tròn. - Thời gian TĐ chuyển động 1 vòng trên quỹ đạo, theo chu kỳ là 365 ngày 6 giờ. ? Mặt trời là 1 khối cầu phát nhiệt. Theo nguyên lý trên thì càng gần mặt trời thì nhiệt độ càng cao tức là trái đất nóng nhất là vào tháng giêng và lạnh nhất vào tháng 7. Thực tế có phải như vậy không, vì sao? - Trả lời: Thực tế, nhiệt độ bề mặt Trái Đất không phải như vậy, (Nghĩa là : nhiệt độ TĐ nóng nhất vào tháng giêng, lạnh nhất vào tháng 7.) Nguyên nhân là: Sự nóng lạnh của khí hậu , tuy do nguồn nhiệt hấp thụ được từ mặt trời nhiều hay ít, nhưng khi TĐ gần hay xa mặt trời, không phải là nguyên nhân chủ yếu quyết định lượng nhiệt thu được nhiều hay ít. Nguyên nhân chính quyết định sự nóng lạnh của khí hậu trên bề mặt TĐ là do trục TĐ nghiêng với mặt phẳng quỹ đạo 1 góc là 66 dộ 33 phút Bắc...tạo ra góc nhập xạ của ánh sáng mặt trời với bề mặt TĐ. Cụ thể, nơi nào có góc nhập xạ lớn thì tại khu vực đó ( Xích đạo và 2 chí tuyến B- Nam thì nhiệt độ thu nhận được càng nhiều - Là mùa nóng. Ngược lại, những nơi có góc nhập xạ nhỏ ( 2 vòng cực B- Nam), thì nơi đó nhận được ít nhiệt độ - là mùa lạnh. ? Vì sao xích đạo không phải là chỗ nóng nhất? - Mặc dù xích đạo là khu vực quanh năm đượcmặt trời chiếu sáng nhiều nhất nhưng không phải là chỗ nóng nhất, mà nóng nhất là ở các hoang mạc, sa mạc => Vì : vành đai xích đạo phần lớn là biển và đại dương. Mặt nước biển khác mặt đất là nó truyền nhiệt xuống sâu và thường xuyên bốc hơi, đòi hỏi phải tiêu hao nhiều nhiệt, cộng thêm nhiệt dung riêng của nước biển lớn nên hấp thụ nhiệt chậm hơn mặt đất. Nên ban ngày, ở vùng biển, xích đạo nhiệt độ tăng chậm và mát mẻ hơn ở tren đất liền. Còn ở trên các sa mạc toàn cát và đá, không có nước cộng với nhiệt dung riêng của đất, cát... nhỏ nên hấp thụ nhiệt nhanh, đất và cát truyền nhiệt kém nên khó truyền xuống dưới sâu, các hoang mạc không có nước để bốc hơi tiêu hao nhiệt lượng nen ban ngày nhiệt độ ở đây tăng lên rất cao... Mặt đất, cát nóng bỏng... Ngoài ra, ở vùng xích đạo mưa quanh năm mặc dù nhiệt độ cao nhưng vẫn mát mẻ, còn ở các h. mac, sa mạc hầu như khô hạn quanh năm, nhiệt độ cao, càng làm cho nơi đây nóng dữ dội hơn... ? Vì sao vào ngày 22/06( Hạ chí) ở Bắc bán cầu chưa phải là ngày nóng nhất? - Vì a/s mặt trời khi chiếu xuống mặt đất phải qua 1 lớp khí quyển, lúc đó không khí hấp thụ 1 lượng nhiệt rất nhỏ, không đán kể. Chỉ sau khi mặt dất hấp thụ phần lớn lượng nhiệt mặt trời rồi bức xạ lại vào không khí, làm không khí nóng lên. Nghĩa là, sau ngày Hạchí(22/06), ở Bắc bán cầu, mặt đất sau khi tích luỹ 6
7. được nhiều nhiệt mới làm cho nhiệt độ không khí nóng lên, tăng cao. Chứng tỏ, thời kỳ nóng nhất trong năm phải là sau ngày 22/06. Thông thường tháng nóng nhất trong 1 năm là vào tháng 7, lạnh nhất là vào tháng 1dươnglịch.. * Lưu ý, trong 1 ngày mặt đất nóng nhất là lúc 12 giờ, không khí nóng nhất là lúc 13 giờ ? Nguyên nhân nào sinh ra hiện tượng các mùa? Trình bày hiểu biết của em về hiện tượng các mùa? - Nguyên nhân: Chủ yếu do TĐ chuyển động quanh mặt trời. Khi chuyển động trên quỹ đạo, trục TĐ bao giờ cũng có độ nghiêng không đổi và luôn hướng về 1 phía. Nên 2 nửa cầu Bắc- Nam luân phiên nhau ngả về phía mặt trời và chếch xa về phía mặt trời sinh ra các mùa nóng lạnh khác nhau trên TĐ. - Hiện tượng các mùa: Sự phân bố a/s, nhiệt độ; cách tính mùa ở 2 nửa cầu Băc và Nam hoàn toàn trái ngược nhau. Cụ thể: Trên bề mặt Trái Đất có 2 mùa nóng lạnh, kéo dài trong 6 tháng đối lập nhau ở hai nửa cầu. 1) ở nửa cầu bắc: Vào ngày hạ chí ( 22/06), mùa nóng từ 21/03 -> 23/09, vì nửa cầu bắc ngả về phía mặt trời nhiều hơn nên nhận được nhiều nhiệt. Thời gian này, nửa cầu Nam là mùa lạnh, do nhận được ít nhiệt hơn... 2) ở nửa cầu Nam Vào ngày Đông chí ( 22/12) mùa nóng từ 23/09 -> 21/03, vì nửa cầu Nam ngả về phía mặt trời nhiều hơn nên nhận được nhiều nhiệt. Thời gian này, nửa cầu Bắc là mùa lạnh, do nhận được ít nhiệt hơn... * Lưu ý: Một số nước Châu á, còn chia 1 năm ra làm 4 mùa theo âm dương lịch ( Xuân, hạ, thu, đông). Thời gian bắt đầu và kết thúc các mùa tính theo dương lịch và âm dương lịch cách nhau khoảng 45 ngày.... ? Giải thích câu tục ngữ: "Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng 10 chưa cười đã tối " ? Câu nói trên chỉ đúng với nửa cầu nào? * Giải thích: a. Mùa hè: Ngày dài đêm ngắn( Tháng 5- Mùa hè). vì mùa hè Trái Đất gần mặt trời và ngả về phía mặt trời nhiều nhất nên khoảng thời gian được chiếu sáng và diện tích chiếu sáng nhiều hơn. b. Mùa đông:(tháng 10) Ngày ngắn đêm dài . vì mùa đông Trái Đất xa mặt trời, nên khoảng thời gian được chiếu sáng và diện tích được chiếu sáng ít hơn. * Lưu ý: Các mùa nóng, lạnh kéo dài trong 6 tháng lần lượt kế tiếp nhau ở 2 nửa cầu. Còn về mùa xuân , mùa hạ có độ dài ngày và đêm dài bằng nhau, ở cả 2 nửa cầu. * Câu nói trên chỉ đúng với nửa cầu bắc. 2. Giải thích: Hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ độ: Càng xa xích đạo về 2 cực, hiện tượng ngày và đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ 7
8. độ càng rõ nét. Cụ thể: a. ở xích đạo, quanh năm có ngày và đêm dài bằng nhau. b. Tại 2 vòng cực Bắc và Nam: Có ngày hoặc đêm dài 24 giờ là 1 ngày . c. Tại vòng cực Bắc và vòng cực Nam, số ngày có ngày hoặc đêm dài 24 giờ càng tăng lên. d. Vào đến điểm cực Bắc- Nam: số ngày có ngày hoặc đêmdài 24 giờ càng tăng lên . ở 2 điểm cực số ngày hoặc đêm bằng 24 giờ kéo dài trog 6 tháng ( 186 ngày). ? Nếu TĐ vẫn chuyển động tịnh tiến quanh mặt trời, nhưng không chuyển động quanh trục thì điều gì sẽ xảy ra?. - Nếu Trái Đất vẫn chuyển động tịnh tiến quanh mặt trời, nhưng không chuyển động quanh trục thì lúc đó trên Trái Đất vẫn có ngày đêm, nhưng 1 năm chỉ có 1 ngày, 1 đêm . => Cụ thể, ngày sẽ dài 6 tháng và đêm dài 6 tháng với tất cả mọi nơi trên TĐ. + Ban ngày( 6 tháng), mặt đất sẽ tích 1 lượng nhiệt vô cùng lớn và nóng lên dữ dội. + Ban đêm (6 tháng), mặt đất lại toả ra một lượng nhiệt rát lớn nên rất lạnh và trong điều kiện nhiệt độ chênh lệch lớn như vậy, sự sống trên TĐ không thể tồn tại. => Ngoài ra, sự chênh lệch nhiệt độ lớn sẽ gây ra sự chênh lệch lớn về khí áp giữa ngày và đêm, từ đó sẽ hình thành nên những luồng gió mạnh không thể tưởng tượg nổi trên Trái Đất, tạo nên nhiều gió bão ... ? Em hiểu hiện tượng " Đêm trắng" ở những vùng vĩ độ cao là như thế nào? - "Đêm trắng", là thuật ngữ dùng để chỉ hiện tượng ban đêm trời không tối hẳn như bình thường, mà có tình trạng : tranh tối tranh sáng như lúc hoàng hôn. Hiện tượng này chỉ xảy ra ở những vùng có vĩ độ cao, về mùa hạ khi ngày dài hơn đêm rõ rệt . * Nguyên nhân của tất cả các hiện tượng trên, là do độ nghiêng của trục TĐ trên mặt phẳng quỹ đạo trong quá trình vận động của TĐ quanh mặt trời sinh ra. VD: ở Xanh- pê- téc- pua (Nga), ở vĩ độ 60 độ B, mùa hạ có ngày rất dài . Ngày 22/06, mặt trời chỉ lặn lúc 21 giờ 14 phút và lại mọc lên ở chân trời lúc 2 giờ 16 phút . Trong gần 5 giờ đồng hồ gọi là đêm áy, thực ra hoàng hôn chỉ vừa mới tắt thì bình minh đã rạng, vì vậy gọi là hiện tượng " Đêm trắng". - ở vùng cực, từ 66 dộ 33 phút đến cực có ngày mặt trời chưa kịp lặn xuống dưới chân trời đã lại mọc lên ngay, nghĩa là hoàn toàn không có đêm . ở vùng này, mùa hạ có đêm ngắn bao nhiêu thì mùa đông có đêm dài bấy nhiêu . Vai trò lớp vỏ khí - Biện pháp bảo vệ ? Theo em, lớp vỏ khí có vai trò ntn với đời sống con người? 1.Vai trò: - Giúp biến đổi năng lượng mặt trời và các tia bức xạ trong vũ trụ về các mặt lí, hoá học, giúp duy trì sự sống... - Bao quanh Trái Đất như lớp kính của nhà kính, giúp giữ ấm cho bề mặt Trái 8
9. Đất . - Giúp điều hoà sự phân bố nhiệt ẩm... - Làm tấm chắn, chống lại các thiên thạch từ bên ngoài vũ trụ lao xuống Trái Đất - bảo vệ sự sống, ngăn cản các tia tử ngoại, chiếu xuống mặt đát gây bệnh tật cho con người. - Trong lớp vỏ khí gồm các chất có khả năng hấp thụ một phần ánh sáng mặt trời, giữ ấm cho bề mặt Trái Đất, gọi là nhà kính trong đó có khí Các - bon - ních... - Lượng khí Các- bon- ních...và các chất khí nhà kính tăng lên, dẫn đến khả năng hấp thụ năng lượng mặt trời tăng, làm nhiệt độ toàn cầu nóng lên, làm biến đổi khí hậu toàn cầu... ? Chúng ta phải làm gì để bảo vệ và gìn giữ lớp vỏ khí - môi trường sống của chúng ta? - Hiện nay, bầu khí quyển của chúng ta đang bị ô nhiẽm nặng nề, lượng khí các bon níchvà nhiều khí thải độc hại khác...ngày càng gia tăng nhanh chóng.. gây ra sự nóng lên của khí hậu toàn cầu và làm thủng tầng ô- zon, làm mất đi vai trò to lớn, bảo vệ sự sống loài người: Tăng lượng tia cực tím chiếu xuống mặt đất, gây ra nhiều bệnh tật cho con người như bệnh ung thư da, hỏng mắt do đục thuỷ tinh thể Cần có nhiều thoả ước quốc tế và khu vực nhằm kiểm soát hiện tượng "Hiệu ứng nhà kính", chấm dứt thải các chất thải, khí thải gây ô nhiễm môi trường, phá huỷ tầng ô zôn .. ? Tại sao nói:" Nóng quá sinh gió"? - ánh sáng mặt trời đốt nóng mặt dất, do tính chất bề mặt đệm khác nhau, chịu nhiệt không đều nên nhiệt độ không khí của các vùng nơi cao nơi thấp. => Khi nhiệt độ cao, không khí nở ra, khí áp giảm xuống . Chỗ nhiệt độ thấp, không khí co lại,mật độ không khí tăng lên, khí áp tăng cao, dẫn đến có sự chênh lệch khí áp giữa các vùng, sinh ra các luồng không khí chuyển mạnh từ vùng khí áp cao đến vùng khí áp thấp, như nước chảy từ cao xuống thấp đó chính là gió, nên nói " Nóng quá sinh gió " là rất hợp lí. ? Em hiểu vùng " vĩ độ ngựa " là vùng nào? * Từ cổ xưa, các thương nhân Châu âu, đã biết lợi dụng gió Tín phong thổi đều đặn quanh năm dể gương buồm vượt biển buôn bán với ấn độ theo đường vòng qua cực Nam Châu âu, vì vậy gió Tín phong còn có tên gọi là gió mậu dịch. Tín phong tuy thổi từ dải cao áp chí tuyến , nhưng bản thân vùng cao áp (30- 35 độ ở mỗi nửa cầu) lại thường lặng gió, trời luôn trong xanh không 1 gợn mây. Cuối thế kỷ 15, đoàn thuyền của Crít xtóp cô lôm bô( Tây Ban Nha) nhờ gió đó mà đi về phía Tây tìm ra Châu Mỹ. Nhiều thứ mang trên thuyền buôn của Châu âu có cả ngựa, mỗi khi đi qua vùng lặng gió thuyền thường phải chờ hàng tuần may ra mới có 1 đợt gió thổi qua để đưa thuyền đi tiếp được. Nhiều khi đợi gió quá lâu, ngựa hết cả cỏ ăn đã bị chết đói và chết khát, họ đành vứt ngựa xuống biển, xác ngựa nổi lềnh bền trên mặt 9
10. nước. Vì vậy, sau này vùng lặng gió đó được mang 1 cái tên hết sức kỳ quặc là vùng "Vĩ độ ngựa" ? Vì sao, gió Mậu dịch ( Tín phong) lại thổi đều đặn quanh năm theo hướng Đông bắc ở Bắc bán cầu, hướng Đông nam ở Nam bán cầu? * Vùng xích đạo quanh năm được mặt trời chiếu sáng nhiều, lượng nhiệt cao, không khí nóng nên hình thành đai khí áp thấp. -> Không khí nóng bốc lên từ xích đạo toả ra dồn nén ở 2 vùng vỹ tuyến 30-35 độ ở mỗi nửa cầu nên mật độ không khí tăng lên , hình thành 2 đai cao áp. -> Gió thổi từ 2 đai cao áp 30-35 độ Bắc- Nam về hạ áp xích đạo hình thành gió Tín phong( Gió Mậu dịch). Do ảnh hưởng vận động tự quay của TĐ nên: + Bắc bán cầu, gió không thổi theo hướng Bắc - Nam mà lệch phải thành hướng Đông Bắc . + Nam bán cầu gió không thổi theo hướng Nam- Bắc mà lệch phải thành Đông nam. ? Căn cứ vào đâu để chia bề mặt TĐ thành các đới khí hậu? - Nhờ độ nhiêng của trục Trái Đất nên vùng được ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc trên mặt đất mở rộng lên đến các vĩ tuyến 25-27 độ B- N, dẫn đến bức xạ nhiệt của mặt trời không tập trung quanh năm ở xích đạo mà được phân bố rộng ra toàn vùng nội chí tuyến . -> Đây là vùng nhận được nhiều nhiệt của mặt trời nhất nên Trái Đất luôn nóng quanh năm, trong đó có nước ta. -> Do sự khác nhau về góc độ chiếu sáng nên dã sinh ra sự khác biệt về khí hậu giữa các vùng, vì vậy sinh ra các đới khí hậu khác nhau trên bề mặt Trái Đất. ? Tóm lại, khi TĐ chuyển động quanh mặt trời sinh ra những hệ quả nào? 1. Có các mùa trên TĐ. 2.Có ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ. 3.Sinh ra các đới nhiệt khác nhau trên TĐ. 4. Có sự chênh lệch thời gian giữa nửa năm mùa nóng và nửa năm mùa lạnh. 5. Có chuyển độnh biểu kiến của mặt trời giữa 2 chí tuyến trong 1 năm * Bài tập vận dụng: ? Phân tích 2 biểu đồ khí hậu của 2 địa điểm A và B. Từ đó suy ra: Biẻu đồ nào là biểu đồ khí hậucủa nửa cầu Bắc, biểu đồ khí hậu nào là ở nửa cầu Nam? * Lập bảng phân tích: NĐ và L. mưa BĐ điểm A. BĐ điểm B. 1. Tháng NĐ cao * T.5 ( 30,50C ) - T.12, 1( 19,50 ) nhất ? - T.7(9,50; 10,50C) 2. Tháng NĐ * T.12,1(19,50 và thấp nhất ? 11,50C ) 10
11. 3. Mùa mưa ? - Mưa nhiều - Mưa nhiều ( các tháng mưa ( T6, 7, 8, 9,10) (T. 10 đến T3 nhièu) năm sau. 4. Mùa khô - Mưa ít, T.11 ( các tháng mưa đến T.4 năm sau. - T.4 đến T.9. ít ). * Từ kết quả phân tích trên ta có thể kết luận: 1. Biểu đồ của địa điểm A là biểu đồ khí hậu của nửa cầu Bắc. Vì tháng nóng nhất là tháng 5- là thời điểm đang là mùa hè của Bắc bán cầu và những tháng trong mùa này có lượng mưa lớn hơn trong mùa đông. 2. Biểu đồ của địa điểm B là biểu đồ khí hậu của nửa cầu Nam. Vì tháng có nhiệt độ cao nhất la T. 12, T1 và những tháng này có lượng mưa lớn vì đó đang là mùa hè ở nửa cầu Nam. *GV. Em hãy điền độ dài ngày đêm vào bảng sau. Giải thích nguyên nhân vì sao như vậy? ( Dựa vào chuyển động của TĐ quanh mặt trời). T.gian Bắc bán cầu Nam bán cầu * 21/3 => * Ngày dài, đêm ngắn. * Ngày ngắn, đêm dài 23/9 * Ngày dài nhất, *Ngày ngắn nhất, đêm * 22/6. đêm ngắn nhất dài nhất trong năm. trong năm. * 23/9 => 21/3. *Ngày ngắn, đêm *Ngày dài, đêm ngắn. dài. *Ngày ngắn nhất, *Ngày dài nhất, đêm * 22/12. đêm dài nhất trong ngắn nhất trong năm. năm. *Ngày = đêm. *Ngày = đêm. *21/3. *Ngày = đêm. *Ngày = đêm. *23/9. *Giải thích: * Từ 21/3 => 23/9 : ở Bắc bán cầu, có ngày dài đêm ngắn, còn ở Nam bán cầu có ngày ngắn đêm dài vì: 1. Sau ngày 21/3, Bắc bán cầu ngả dần về phía mặt trời, Nam bán cầu càng xa mặt trời. Vì vậy , ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc lên nửa cầu Bắc. Trục Trái Đất không trùng với đường phân chia sáng tối mà làm với nó 1 góc ngày càng lớn chếch sau cực Bắc, trước cực Nam nên: 11
12. - ở Bắc bán cầu, diện tích được chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều hơn nên có hiện tượng ngày dài, đêm ngắn. - ở Nam Bán Cầu ngược lại, diện tích được chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng ít hơn nên có hiện tượng ngày ngắn, đêm dài. 2. Từ sau 23/9 => trước 21/3 năm sau : ở Bắc bán cầu, có ngày ngắn đêm dài, còn ở Nam bán cầu có ngày dài đêm ngắn vì: - Thời kỳ này, Bắc bán cầu ngày càng xa mặt trời , Nam bán cầu ngày càng gần mặt trời, ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc với nửa cầu Nam -> Trục Trục Đất làm thành với đường phân chia sáng tối 1 góc ngày càng lớn chếch trước cực Nam nên : + ở Bắc Bán Cầu, diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng ít hơn bóng tối nên có hiện tượng ngày ngắn đêm dài. + ở Nam Bán Cầu có hiện tượng ngược lại, diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều hơn bóng tối nên dẫn đến hiện tượng ngày dài đêm ngắn. 3. Ngày 22/6 : * Bắc Bán Cầu, có hiện tượng ngày dài nhất, đêm ngắn nhất trong năm. * Nam bán cầu, có hiện tượng đêm dài nhất, ngày ngắn nhất trong năm. Vì: +Ngày 22/6: ánh sáng mặt trời chiếu thẳng vào vỹ tuyến 23o27/B do bắc bán cầu ngả gần mặt trời nhất. Lúc này, trục Trái Đất làm thành với đường phân chia sáng tối 1 góc lớn nhất là 23o27/ chếch sau cực Bắc trước cực Nam nên: - Bắc Bán Cầu có diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều nhất, bóng tối ít nhất nên có hiện tượng ngày dài nhất, đêm ngắn nhất trong năm . * Ngày 22/12, Bắc Bán Cầu có ngày ngắn nhất đêm dài nhất trong năm. Nam Bán Cầu, có ngày dài nhất đêm ngắn nhất trong năm. Vì: + Ngày 22/12, ánh nắng mặt trời chiếu vuông góc với chí tuyến Nam ( 23o27/N), do Nam bán cầu ngả gần mặt trời nhất nên trục Trái Đất làm với đường phân chia sáng tối 1 góc lớn nhất ( 23o27/) chếch trước cực Bắc sau cực Nam nên : - ở Bắc Bán Cầu có diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng ít nhất, bóng tối nhiều nhất, dẫn đến hiện tượng ngày ngắn nhất đêm dài nhất trong năm. - ở Nam Bán Cầu, có diện tích chiếu sáng và khoảng thời gian chiếu sáng nhiều nhất, bóng tối ít nhất, dẫn đến hiện tượng ngày dài nhất, đêm ngắn nhất trong năm. *Ngày 21/3 và 23/9 : + ở Bắc Bán Cầu và Nam Bán Cầu đều có ngày và đêm dài bằng nhau. 12
13. => vì lúc này ánh sáng mặt trời chiếu thẳng góc vào xích đạo -> Trục Trái Đất nằm hoàn toàn trong mặt phẳng sáng- tối, nên mọi nơi trên trái đất đều được chiếu sáng như nhau dẫn đến hiện tượng độ dài ngày đêm là như nhau. *GV: Em hãy phân tích hiện tượng ngày đêm dài ngắn khác nhau theo vĩ độ: ( Vị trí ngày 22/6 và 22/12 trên quỹ đạo chuyển động của Trái Đất quanh mặt trời) . T. gian Mùa Kết luận. ngày Đ.điểm Vĩ độ ngàyđêm gì ? Càng lên vĩ độ cao Ngày=24h *90 B. ngày Bắc o càng *66 33 Ngày=24h bán cầu. /B dài ra. Từ Hè. o / o 66 33 B, *23 27 Ngày>đêm 22/6 /B có ngày = 24 giờ. Hạ Quanh o Ngày=đêm năm có chí Xích * 0 ngày = đạo. đêm. . Càng đến cực Nam *23o27 Ngày<đêm ngày càng ngắn /N Đông. lại . Từ h o / Nam *66o33 Đêm=24 66 33 N o bán /N => 90 N có h o Đêm=24 đêm = cầu * 90 N . 24 giờ. * HS tự lập bảng phân tích tương tự ở vị trí ngày 22/12 . ? Em hãy cho biết đặc điểm hiện tượng ở 2 miền cực số ngày có ngày hoặc đêm dài suốt 24 giờ thay đổi theo mùa? Ngày Vĩ độ Số ngày Số ngày có ngày = có đêm= Mùa . 24 giờ . 24 giờ. 66o33/B 1 ngày. Hạ. 22/6 1 ngày. Đông. 66o33/N 1 ngày. Đông. 66o33/B 22/12 66o33/N 1 ngày. Hạ. 13
14. 21/3 *90oB 186 ngày Hạ. đến ( 6tháng) 23/9. *90oN 186 ngày (6 tháng) Đông. 23/9 *90oB 186 ngày Đông. đến ( 6 tháng ) 21/3. *90oN 186 ngày Hạ. ( 6 tháng ) ? Em hãy cho biết số ngày có ngày dài suốt 24 giờ ở các vĩ độ ? V. độ. 66o33/B 70oB 75oB 80oB 85oB 90o Số ngày có 103 ngày 65 181 dài một ngày suốt 24 ngày ngày 134 ngày giờ. ngày 186 ngày Các đới khí hậu trên trái đất hình 1 sơ đồ các đới khí hậu trên bề mặt tđ 14
15. ? Xác định trên H.I các đường xích đạo; Chí tuyến Bắc - Nam? vòng cực Bắc - Nam? cực Bắc và cực Nam ? ? Điền tên các đới khí hậu vào hình vẽ trên ? ? ánh sáng mặt trời chiếu vuông góc với mặt đất ở 2 chí tuyến vào những ngày nào? + Vuông góc với Chí tuyến Bắc vào 22/6. + Vuông góc với Chí tuyến. Nam vào 22/12. ? Vùng nằn giữa 2 chí tuyến gọi là vùng gì? Việt Nam có nằm trong vùng đó không? + Là vùng nội chí tuyến; Việt Nam cũng thuộc vùng nội chí tuyến. ? Vậy em hiểu chí tuyến là gì? + Chí tuyến, là đường giới hạn những vùng lần lượt được mặt trời chiếu vuông góc trong 1 năm. ? Em hiểu vòng cực là gì? + Là đường giới hạn những vùng có ngày hoặc đêm dài 24 giờ liền. ? Các đường chí tuyến và 2 vòng cực có ý nghĩa ntn đối với khí hậu trên Bề Mặt Trái Đất? + Các Chí tuyến và 2 vòng cực Bắc - Nam, là những đường ranh giới phân chia Bề Mặt Trái Đất thành 5 vành đai nhiệt song song với xích đạo . Đó là vành đai nóng; hai vành đai ôn hoà và hai vành đai lạnh. Tương ứng với 5 vành đai nhiệt đó là 5 đới khí hậu : Một đới nóng ( Nhiệt đới); hai đới ôn hoà ( ôn đới) và 2 đới lạnh ( Hàn đới), đối xứng nhau ở 2 nửa cầu ? Trên Bề Mặt Trái Đất gồm có mấy đới khí hậu? Nêu vị trí và đặc điểm của các đới khí hậu nói trên? - Trên Bề Mặt Trái Đất, gồm 5 đới khí hậu. Cụ thể là : 1. Đới nóng ( Nhiệt đới): a. Vị trí : + Từ 23027/B => 23027/N. b.Đặc điểm: + Là nơi có nhiệt độ cao, nóng quanh năm. Do quanh năm có góc chiếu sáng lớn và thời gian chiếu sáng nhiều ( Chênh nhau ít). Mùa đông là thời điểm nhiệt độ giảm đi chút ít. + Gió thường xuyên thổi là gió Tín phong. ( Nêu khái niệm gió Tín phong; hướng thổi và nguyên nhân ). + Lượng mưa lớn : khoảng 1000 => 2000 mm/n. 2. Hai đới ôn hoà.( Ôn đới) a. Vị trí : Từ 23027/B - N => 66033/B - N. b. Đặc diểm : + Là kv có nhiệt độ trung bình. Hai mùa xuân hạ - thu đông rõ rệt. Vì đây là 2 khu vực có góc chiếu và thời gian chiếu sáng trong năm chênh nhau nhiều. Gió thường xuyên thổi là gió Tây ôn đới. ( Nêu khái niệm; hướng thổi và nguyên nhân ). + Lượng mưa trung bình khoảng 500 => 1000 mm/n 3. Hai đới lạnh ( Hàn đới ). 15
16. a. Vị trí : Từ 66033/B - N => 900B - N. b. Đặc điểm : + Là nơi có nhiệt độ rất thấp, giá lạnh, băng tuyết bao phủ quanh năm. Vì đây là 2 kv có góc chiếu sáng rất nhỏ, thời gian chiếu sáng chênh nhau rất lớn về số ngày và số giờ chiếu trong ngày. + Gió thường xuyên thổi là gió Đông cực. + Lượng mưa trung bình năm ít khoảng < 500 mm/n Ngoài 5 đới khí hậu chính vừa nêu trên, trên BMTĐ còn có 1 số đới khí hậu khác nhỏ và có phạm vi hẹp hơn nhưng vẫn có tính chất riêng biệt về khí hậu. ? Dựa vào vốn kiến thức đã hoc ở lớp dưới, em hãy kể tên 1 số kiểu khí hậu khác trên BMTĐ đó là gì? Các kiểu khí hậu đó có những đặc điểm cơ bản ntn ? Trả lời : Các kiểu khí hậu đó gồm : 1. Kiểu khí hậu xích đạo. 1.1 Vị trí : - Nằm trong khoảng 50B => 50N. 1.2 Đặc điểm khí hậu : + Nhiệt độ cao quanh năm, biên độ nhiệt nhỏ khoảng 30C. + Lượng mưa lớn quanh năm, khoảng > 2000 mm/n. 2. Khí hậu cận xích đạo : 2.1 Vị trí : + Nằm trong khoảng 50B - N => 100B - N. 2.2 Đặc điểm khí hậu : + Nhiệt độ cao quanh năm, BĐN khoảng 3 => 40C. + Lượng mưa lớn và mưa theo mùa : Mùa mưa và mùa khô rõ rệt. ( VD : Vùng Nam Bộ - Việt Nam) 3. Khí hậu nhiệt đới : 3.1 Vị trí : + Nằm trong khoảng 100B - N => 23027/B - N. 3.2 Đặc điểm : + Nhiệt độ cao quanh năm. Nhiệt độ TB khoảng > 200C, nhưng vẫn có sự thay đổi theo mùa. Thời kỳ t0 tăng cao tương ứng với t. gian mặt trời đi qua thiên đỉnh; càng gần chí tuyến BĐN càng lớn. + Lượng mưa TBN khoảng 500 => 1000 mm/n, mưa tập trung vào mùa hè . Có thời kỳ khô hạn kéo dài ( Khoảng 3 => 9 tháng). Càng gần chí tuyến, thời kỳ khô hạn càng dài. 4.Kiểu khí hậu NĐ gió mùa. * Đây là kiểu khí hậu điển hình ở Đông Nam á và Nam á. Đặc điểm : + Mùa hạ, gió thổi từ ấn độ dương và Thái Bình Dương vào mang theo nhiều hơi nước gây mưa lớn , không khí mát mẻ. + Mùa đông, Gió thổi từ lục địa Bắc á về đem theo không khí lạnh và khô, về gần xích đạo gió ấm dần lên. Gió mùa mùa đông thổi thành từng đợt. Mỗi khi gió về, vùng gần chí tuyến trời trở lạnh vài ba ngày đến hàng tuần , t0< 100C. Đặc điểm nổi bật : Nhiệt độ và lượng mưa thay đổi theo mùa gió và thời tiết 16
17. diễn biến thất thường. Nhiệt độ trung bình năm > 200C, biênn độ nhiệt nhỏ nhỏ trên dưới 100C. Lượng mưa trung bình > 1000 mm/n, nhưng thay đổi tuỳ thuộc vào vị trí gần hay xa biển; sườn đón hay khuất gió... Thời tiết diễn biến thất thường, mùa mưa có năm mưa ít, năm mưa nhiều; năm rét sớm, năm rét muộn, năm rét đậm, năm rét vừa ... có ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của nhân dân. 5. Khí hậu hoang mạc : + Phân bố dọc 2 bên chí tuyến và vùng trung tâm các lục địa á - Phi , lục địa ốt - xtrây - li - a.... + Đặc điểm nổi bật : khí hậu có tính chât vô cùng khô hạn vì lượng mưa trong năm rất ít, trong khi đó lượng bốc hơi rất lớn. Có nơi nhiều năm liền ko có mưa hoặc mưa rơi chưa đến mặt đất đã bốc hơi hết . Nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm rất lớn, lớn hơn nhiều so với sự chênh lệch nhiệt độ giưã các mùa trong năm. 6. Khí hậu cận nhiệt đới : Nằm trong đới ôn hoà nhưng gần sát đới nóng. *Khí hậu Cận Nhiệt Đới, gồm các kiểu khí hậu : + Cận Nhiệt Đới khô. + Cận nhiệt đới ẩm. + Cận nhiệt đới ĐịaTrung Hải. *Đặc điểm nổi bật : Mùa hè nóng, khô; mùa đông ấm, có mưa lớn. 7. Khí hậu cận cực : Đặc điểm khí hậu gần giống như đới lạnh. * Bài tập áp dụng . 1.Bài tập 1. Khoanh tròn vào đầu câu trả lời đúng nhất : I. Câu 1. Đặc điểm khí hậu của 1 nơi : Có mưa vào mùa thu đông, mùa hạ khô nóng. Theo em, đó thuộc kiểu khí hậu nào trong các kiểu khí hậu sau : A. Ôn đới hải dương. B. Ôn đới LĐ. C. Cận nhiêt ĐTH. D. Ôn đới LĐ lạnh. => Đáp án C. II. Sự phân hoá theo thời gian của đơi ôn hoà biểu hiện của sự thay đổi thiên nhiên theo : A. Vị trí gần hay xa biển . B. Vùng vĩ độ cao hay gần chí tuyến. C. Bốn mùa xuân, hạ, thu, đông. D. Hai mùa mưa và mùa khô rõ rệt. => Đáp án C. III. Câu3. Nét khác biệt tiêu biểu nhất giữa 2 kiểu khí hậu Hoang mạc nóng và Hoang mạc lạnh là : A. Lượng mưa . 17
18. B. T0 tháng thấp nhất vào mùa đông. C. Số lượng cây cỏ. D. Sự chênh lệch t0 ngày, đêm. => Đáp án B. IV. Câu 4. Một nơi có khí hậu với các đặc điểm sau : + Nhiệt độ trung bình > 200C, sự chênh lệch nhiệt độ ngày, đêm rất lớn và giữa các mùa cũng rất lớn. + Lượng mưa : Lượng mưa rất ít và sự bốc hơi cũng rất mạnh. Theo em , nơi đó thuộc kiểu khí hậu gì? Đáp án: Hoang mạc đới nóng. V. Câu 5. Đặc điểm khí hậu ở 1 đới như sau : + Nhiệt độ, có mùa đông rất dài ( 9 tháng) và có tuyết rơi; nhiệt độ rất thấp khoảng ( - 100C) =>(- 300C) thậm chí có nơi xuống tới (- 500C), vào tháng 2. + Mùa hạ ngắn ( 2 => 3 tháng), có mưa . Nhiệt độ khoảng 100C ( T.7). + Lượng mưa Trung bình năm có khoảng 133 mm/n; mưa nhiều nhất vào T.7,8. ít mưa vào các tháng 5,6,9,10. Không có mưa vào các tháng 11,12,1,2,3,4. Theo em, đó là biểu hiện của đới khí hậu nào? => Đáp án: Đới lạnh ở Nửa Cầu Bắc, có khí hậu rất khắc nghiệt. Câu hỏi: Dựa vào kiến thức đã học, hoàn thành bảng sau : Vị trí Góc chiếu Chênh N. độ. L.Mưa Gió Đới ( Vĩ độ) của as MT lệch TG. ( ĐộC) TBN TX. Chiếu ( mm) sáng 18
19. Nóng 23027/B Lớn quanh ít Cao quanh 1000 ( NĐ) đến năm. năm. đến Tín 230 27/N 2000 phong mm Ôn 23027/Bắc Có sự chênh Tương đối Trung 500 đến Tây hoà Nam đến lệch trong nhiều. bình. 1000 ôn (Ôn 66033/Bắc năm. Có 4 mùa mm/n. đới. đới) Nam. rõ rệt. Đới 66033/B-N Nhỏ quanh Chênh rất Thấp, lạnh Dưới Đông lạnh. đến năm nhiều về số quanh năm 500 cực. ( HĐ) 900B-N ngày và số mm/n. giờ chiếu trong ngày Câu hỏi: Dựa vào hình vẽ sau, tính độ cao chênh lệch giữa điểm B và điểm A? Giải thích vì sao, càng lên cao nhiệt độ không khí lại càng giảm? B: 190C A: 250C Hình vẽ * Trả lời: Độ cao chênh lệch giữa điểm A và B: Theo quy luật về nhiệt đô thay đổi theo độ cao: Cứ lên cao 100 m thì T0giảm 0,60C. Vậy sự chênh lệch về độ cao giữa 2 điểm A và B là: ( 25 - 19 ) x 100 = 1000 m. 0,6 => Giải thích: Càng lên cao nhiệt độ càng giảm, vì: Phần lớn bức xạ mặt trời gồm các tia có bước sóng ngắn, không khí không hấp thụ những tia này; khi các tia này xuống đến mặt đất, mặt đất hấp thụ làm không khí nóng lên rồi bức xạ trở lại vào không khí với các tia có bước sóng dài. Không khí hấp thụ & nóng lên. Mặt khác, không khí tập trung tới 80% trong tầng đối lưu ở sát mặt đất vừa dày đặc lại chứa nhiều 19
20. hơi nước-> hấp thụ nhiều nhiệt hơn lớp không khí ở trên cao. Do đó, không khí càng lên cao, nhiệt độ càng giảm. Câu hỏi: Dựa vào sự hiểu biết, em hãy giải thích hoạt động của gió Phơn? Khi khối khí mát và ẩm thổi tới 1 dãy núi, bị núi đó chặn lại và đẩy lên cao, nhiệt độ giảm theo chiều cao ( 100 m nhiệt độ giảm xuống còn 0,60C. Vì nhiệt độ hạ nên hơi nước ngưng tụ thành mây tạo ra mưa ở sườn đón gió. Lượng mưa lơn hay nhỏ tuỳ thuộc vào lưọng hơi nước bốc hơi, ngưng tụ lại nhiều hay ít. Khi gió vượt sang sườn đối diện, lượng hơi nước đã giảm nhiều và nhiệt độ không khí tăng lên theo tiêu chuẩn không khí ở vùng núi: Trung bình cứ 100 m thì T0tăng 10Cnên gió trở nên rất khô và nóng. Việt Nam có gió Phơn Tây Nam ở Bắc Trung Bộ . 20