Giáo án Ngữ văn Lớp 6 - Thánh Gióng

Nội dung text: Giáo án Ngữ văn Lớp 6 - Thánh Gióng

1. Ngày soạn: ....../...../..... Ngày dạy: ....../...../...... TIẾT......: THÁNH GIÓNG I. Mục tiêu 1. Kiến thức - Xác định được chủ đề của truyện. - Nhận biết được những đặc điểm cơ bản của truyền thuyết: các tình huống điển hình, chi tiết tiêu biểu. - Nhận xét, đánh giá được một số thủ pháp nghệ thuật nhằm tô đậm tính xác thực của câu chuyện trong lời kể truyền thuyết. 2. Năng lực a. Năng lực chung: - Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác... b. Năng lực riêng: + Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản Thánh Gióng. + Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về văn bản Thánh Gióng. 3. Phẩm chất: - Bài học góp phần phát triển phẩm chất: Tôn trọng, tự hào về lịch sử dân tộc, tinh thần yêu nước chống giặc ngoại xâm. II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Chuẩn bị của GV - Giáo án - Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi - Các phương tiện kỹ thuật - Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp - Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà.
2. 2. Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 6, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi. III. Tiến trình dạy học Hoạt động 1: Khởi động a. Mục tiêu: Kết nối – tạo hứng thú cho học sinh, chuẩn bị tâm thế tiếp cận kiến thức mới. b. Nội dung hoạt động: Xem video HS trả lời cá nhân để giải quyết một tình huống có liên quan đến bài học mới. c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS, cảm nhận ban đầu về vấn đề đặt ra trong bài học. d. Tổ chức thực hiện hoạt động: GV cho HS xem video về một câu chuyện lịch sử - GV đặt câu hỏi: 1. Video nói về sự việc gì? 2. Nhân vật chính trong câu chuyện đó là ai? 3. Theo em nhân vật đó là người như thế nào? GV dẫn vào bài: Chủ đề đánh giặc giữ nước là chủ đề xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam . Thánh gióng là truyện dân gian thể hiện rất tiêu biểu và độc đáo chủ đề này. Truyện kể về ý thức sức mạnh đánh giặc ngoại xâm của người Việt cổ. Trong tiết học ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung a. Mục tiêu: Nắm được thông tin cơ bản về tác phẩm. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Thao tác 1: đọc- chú thích I. Đọc- Tìm hiểu chung
3. Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1. Đọc- chú thích - GV yêu cầu HS: đọc văn bản trước a. Đọc lớp - GV gọi 1 bạn đọc trước lớp - Gv giải thích một số từ khó cho học - Đọc diễn cảm, lưu loát, ngắt nghỉ đúng; sinh. chú ý lời đối thoại của các nhân vật. - HS tiếp nhận nhiệm vụ. b. Chú thích Bước 2: HS trao đổi thảo luận, - Tục truyền: theo dân gian truyền lại thực hiện nhiệm vụ - Phúc đức: sống lương thiện, thường - HS thực hiện nhiệm vụ. làm những điều tốt Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo - Truyền: ra lệnh luận - Tâu: chỉ việc bề tôi nói với vua - HS theo dõi sgk - Oai phong lẫm liệt: hung dũng, làm - GV quan sát, hỗ trợ cho người khác phải kính phục, khiếp sợ Bước 4: Đánh giá kết quả thực - Chết như ngả rạ: người (quân giặc) đổ hiện hoạt động xuống hàng loạt - GV nhận xét, đánh giá - Tàn quân: quân lính còn sót lại sau khi đã thất bại Thao tác 2: Tìm hiểu về tác phẩm 2. Tìm hiểu chung Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - Hoàn cảnh: Thuộc thời đại Hùng - GV yêu cầu HS tìm hiểu các yếu Vương- mở đầu lịch sử Việt Nam tố: nguồn gốc dựng nước và giữ nước. + Tác phẩm: thể loại, xuất xứ, - Thể loại: truyền thuyết PTBĐ, ngôi kể, nhân vật chính - Ngôi kể: ngôi thứ ba + Để tìm hiểu bố cục, GV cho HS - PTBĐ: tự sự Sắp xếp các hình ảnh sau theo thứ tự - Nhân vật chính: Cậu bé Gióng của cốt truyện và nêu nội dung của - Bố cục: 4 phần từng bức ảnh P1. Từ đầu đặt đâu nằm đấy
4. Sự ra đời của Gióng P2. Tiếp theo ...giết giặc cứu nước Sự trưởng thành của Gióng (Gióng đòi đi đánh giặc và lớn nhanh như thổi) - HS tiếp nhận nhiệm vụ. P3. Tiếp theo ...bay lên trời Bước 2: HS trao đổi thảo luận, Gióng đánh tan giặc Ân và bay về trời. thực hiện nhiệm vụ P4. Phần còn lại - HS thực hiện nhiệm vụ. Tình cảm của nhân dân (Những dấu Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo tích còn lại) luận - HS trả lời câu hỏi - Tóm tắt: Đời Hùng Vương thứ sáu, ở - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung làng Gióng có hai vợ chồng nọ. Tuy làm câu trả lời của bạn. ăn chăm chỉ, lại có tiếng là phúc đức Bước 4: Đánh giá kết quả thực nhưng mãi không có con. Một hôm, bà hiện hoạt động vợ ra đồng ướm chân vào một vết chân - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến lạ, về nhà bà thụ thai. Bà mang thai mười thức hai tháng mới sinh ra một cậu bé. Nhưng kì lạ thay, cậu bé lên ba mà vẫn không biết nói biết cười. Bấy giờ, giặc Ân tràn vào bờ cõi nước ta. Thế giặc rất mạnh. Vua Hùng bèn sai người đi tìm người tài giúp nước. Khi nghe tiếng của sứ giả, cậu bé bỗng cất tiếng nói xin được đánh giặc. Từ đấy cậu bé lớn nhanh như thổi, cơm ăn mấy cũng chẳng no. Cậu bé vươn vai thành tráng sĩ, rồi mặc áo giáp sắt, cưỡi ngựa sắt và cầm roi sắt xông ra diệt giặc. Roi sắt gãy, Gióng bèn nhổ cả những bụi
5. tre bên đường để quét sạch giặc thù. Khi giặc tan, Gióng một mình một ngựa lên đỉnh núi Sóc Sơn rồi bay thẳng về trời. Nhân dân lập đền thờ để tưởng nhớ công ơn. Ngày nay vẫn còn lại những dấu tích xưa Hoạt động 2: Khám phá văn bản a. Mục tiêu: Phân tích được hoàn cảnh ra đời, lớn lên, đi đánh giặc trở về trời của Gióng b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ II. Khám phá văn bản - GV đặt câu hỏi gợi dẫn HS 1. Nhân vật Thánh Gióng + Thánh Gióng ra đời trong thời a. Sự ra đời của Thánh Gióng gian, địa điểm, gia đình như thế - Thời gian: đời Hùng Vương thứ 16 nào? Em có nhận xét gì vè sự ra đời - Địa điểm: tại làng Gióng đó? - Là con của gia đình nông dân + Quá trình mang thai của của Điều bình thường Gióng có gì đặc biệt? - Quá trình mang thai Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ + Dẫm vào một vết chân to, có bầu - HS thực hiện nhiệm vụ + Mang thai 12 tháng Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo + Sinh ra Thánh Gióng luận + 3 tuổi Gióng vẫn chưa biết nói cười - HS trả lời câu hỏi Điều khác lạ - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung Gióng là con của người nông dân câu trả lời của bạn. lương thiện. Sự ra đời của Gióng là sự kết
6. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hợp giữa điều bình thường và điều khác hiện hoạt động lạ - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến Thể hiện ước mơ, niềm tin về hình thức tượng người dũng sĩ luôn gần gũi với nhân dân lao động, đồng thời là nhân vật thần kì độc đáo. Tô đậm tính chất kì lạ, đẹp đẽ của nhân vật, báo hiệu lập nhiều chiến công hiển hách. Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ b. Sự lớn lên của Gióng - GV chia nhóm và hoàn thành phiếu * Tiếng nói đầu tiên xin đi đánh giặc: học tập “Mẹ mời sứ giả vào đây” Hình thức: GV chia lớp thành 2 - Hoàn cảnh: nước bị giặc Ân xâm phạm nhóm - Ca ngợi lòng yêu nước tiềm ẩn... Thời gian: 5 phút - Nguyện vọng, ý thức tự nguyện đánh Yêu cầu: Tìm hiểu về sự lớn lên của giặc cứu nước, yêu nước tạo khả năng kì Gióng lạ. - Sức mạnh tự cường và niềm tin chiến thắng. Chi tiết kì ảo, Gióng là hình ảnh của nhân dân, lúc bình thường thì âm thầm lặng lẽ nhưng khi đất nước gặp nguy biến Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ thì họ sẵn sàng đứng ra cứu nước. - HS thảo luận nhóm và hoàn thành * Gióng đòi roi sắt, ngựa sắt, giáp sắt phiếu học tập Vũ khí lợi hại Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo + Để chiến thắng không chỉ cần quyết luận tâm mà còn cần đến những vũ khí sắc - HS báo cáo sản phẩm nhóm bén.
7. - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung + Muốn có vũ khí tốt nhất, hiện đại nhất câu trả lời của bạn. thời bấy giờ để tiêu diệt kẻ thù. Bước 4: Đánh giá kết quả thực * Bà con góp gạo nuôi Gióng hiện hoạt động - Gióng lớn lên bằng những thức ăn, đồ - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến mặc rất đời thường và bình dị của nhân thức dân. + GV cho học sinh trả lời câu hỏi + Ai ai cũng mong Gióng lớn nhanh để nhanh: Theo em, nguyên nhân nào đánh giặc. giúp Gióng có chiến công này? + Gióng được nhân dân đùm bọc, Gióng * Nguyên nhân sự chiến thắng của là con của nhân dân. Sức mạnh dũng sĩ Gióng của Gióng được nuôi dưỡng từ những cái - Người anh hùng Gióng, sự chung bình thường nhất, bằng tinh thần đoàn sức của nhân dân, vũ khí: hiện đại, kết của nhân dân. thô sơ... Tinh thần đoàn kết cộng đồng. + Sức mạnh của tổ tiên, thần thánh Yếu tố tưởng tượng kì ảo, có đan (sự ra đời thần kì) xen chi tiết đời thường + Sức mạnh của tập thể, cộng đồng c. Thánh Gióng đánh giặc và bay về (bà con làng xóm góp gạo nuôi trời Gióng) * Chú bé vươn vai trở thành tráng sĩ oai + Sức mạnh của thiên nhiên, văn phong lẫm liệt. hóa, kĩ thuật (núi non khắp vùng - Lớn nhanh một cách kì diệu trong hoàn trung châu, tre và sắt) cảnh đất nước có giặc xâm lược, (cùng Là nhân vật anh hùng thần nhân dân đánh giặc giữ nước.) thoại tiêu biểu cho sức mạnh tiềm - Gióng vươn vai thành tráng sĩ- sự tàng của lòng yêu nước quật cường trưởng thành vượt bậc. của dân tộc Việt thời đại Hùng - Nhiệm vụ càng nặng nề thì sự lớn lên Vương càng nhanh chóng, kì diệu.
8. Thể hiện quan niệm người anh hùng là người khổng lồ với ước mơ có sức mạnh to lớn để chiến thắng giặc ngoại xâm * Roi sắt gãy, Gióng nhổ những bụi tre bên đường đánh giặc. - Nhảy lên ngựa sắt, ngựa phun lửa lao thẳng đến nơi có giặc. - Roi sắt gãy, nhổ tre cạnh đường quật vào quân giăc. Gióng đánh giặc bằng cả vũ khí thô sơ, bình thường nhất, tinh thần tiến công mãnh liệt của người anh hùng. * Tráng sĩ đánh giặc xong, cởi áo giáp sắt bỏ lại và bay về trời. - “Gióng cởi giáp sắt bỏ lại, rồi cả người lẫn ngựa từ từ bay lên trời” - Có công nhưng Gióng không màng danh vọng, dấu tích chiến công Gióng để lại cho quê hương Sự bất tử hóa của Thánh Gióng Hình ảnh Gióng đánh giặc là một bức tranh hoành tráng, kỳ vĩ, ca ngợi sức mạnh của nhân dân trong công cuộc đánh đuổi giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 2. Những chi tiết hoang đường, kì ảo GV tổ chức Hoạt động nhóm * Chi tiết hoang đường kì ảo: GV đặt câu hỏi gợi dẫn HS
9. + GV yêu cầu Hs tìm những chi tiết + Sự ra đời của Gióng: bà mẹ ướm vết hoang đường kì ảo, trong truyện và chân lạ, về thụ thai. nêu ý nghĩa? + Tiếng nói đầu tiên là đòi đi đánh giặc. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: + Gióng lớn nhanh như thổi, vươn vai - HS trả lời câu hỏi của GV thành tráng sĩ. Bước 3: Báo cáo, thảo luận: + Tráng sĩ nhổ tre quật vào lũ giặc - GV gọi HS nhận xét. + Đánh giặc xong, cả người và ngựa bay Bước 4: Kết luận, nhận định. về trời. GV kết luận và nhấn mạnh kiến * Ý nghĩa: thức. - Tác giả dân gian ca ngợi phẩm chất của Thánh Gióng như có lòng yêu nước, có ý chí, quyết tâm, có sức mạnh. Nhấn mạnh sự ra đời thần kì, chiến công phi thường và hóa thân bất tử của người anh hùng . - Ca ngợi tinh thần yêu nước, đoàn kết của nhân dân và gửi gắm ước mơ về người anh hùng cứu nước. Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 3. Các chi tiết liên quan đến sự thật + GV hỏi: Câu chuyện trên có thật lịch sử trong lịch sử không. Nếu có thật thì * Câu chuyện được đặt trong hoàn được xuất hiện trong thời đại nào, ở cảnh cụ thể: đâu? - Thời gian: Đời Hùng Vương thứ 6. + Những dấu tích lịch sử nào còn sót - Địa điểm: Tại làng Gióng. lại cho đến ngày nay? Hoàn cảnh ấy cho biết sự thật lịch sử: Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: - Giặc Ân xâm lược nước ta - HS suy nghĩ trả lời - Người Việt thời bấy giờ đã chế tạo ra Bước 3: Báo cáo, thảo luận: vũ khí bằng sắt, thép. - HS báo cáo kết quả, nhận xét.
10. Bước 4: Kết luận, nhận định. - Tinh thần đoàn kết, niềm tin vào sự GV kết luận và nhấn mạnh, mở rộng chiến thắng của dân tộc kiến thức. * Những dấu tích còn sót lại - Đền thờ Phù Đổng Thiên Vương - Bụi tre đằng ngà - Ao hồ liên tiếp - Làng Cháy Thể hiện sự trân trọng, biết ơn, niềm tự hào và ước muốn về một người anh hùng đánh giặc cứu nước * Ý nghĩa: - Nhân dân ta tin rằng Thánh Gióng là người anh hùng có thật, thể hiện sự trân trọng, biết ơn, niềm tự hào và ước muốn về một người anh hùng đánh giặc cứu nước. - Tăng tính xác thực cho câu chuyện, tạo niềm tin cho người đọc. Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ III. Tổng kết - GV yêu cầu HS khái quát nội dung 1. Nghệ thuật nghệ thuật của bài - Chi tiết tượng tượng kì ảo. - HS tiếp nhận nhiệm vụ. - Khéo kết hợp huyền thoại và thực tế Bước 2: HS trao đổi thảo luận, - Lời kể cô đọng, trang trọng thực hiện nhiệm vụ 2. Nội dung - HS thực hiện nhiệm vụ. Truyện ca ngợi công lao đánh đuổi giặc Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo ngoại xâm của người anh hùng Thánh luận Gióng, qua đó thể hiện ý thức tự cường, - HS trả lời câu hỏi
11. - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ước câu trả lời của bạn. mơ của dân tộc ta. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức Hoạt động 3: Luyện tập a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học. b. Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập. c. Sản phẩm học tập: Kết quả của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV tổ chức CHUYÊN MỤC HỎI ĐÁP: Mỗi bạn sẽ đặt ra một câu hỏi cho bạn cùng bàn để kiểm tra xem bạn đã tiếp thu được hết kiến thức bài học hôm nay chưa? - GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức. Hoạt động 4: Vận dụng a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập, củng cố kiến thức. b. Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi. c. Sản phẩm học tập: Sản phẩm của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV yêu cầu HS: 1. Viết đoạn văn (khoảng 5-7 câu) về một hình ảnh hay hành động của Thánh Gióng đã để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất. 2. Khi Thánh Gióng ra trận, mẹ đã đến bên ngựa sắt để tạm biệt con. Em hãy đóng vai mẹ Gióng để viết lại cuộc chia tay xúc động ấy. (khoảng 7-10 dòng) - GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức.
12. Rút kinh nghiệm