Giáo án Ngữ văn 8 - Bài soạn: Thơ thất ngôn bát cú đường luật - PGD Lục Nam

Nội dung text: Giáo án Ngữ văn 8 - Bài soạn: Thơ thất ngôn bát cú đường luật - PGD Lục Nam

1. PHÒNG GD&ĐT LỤC NAM NHÓM NGỮ VĂN BÀI SOẠN : THƠ THẤT NGÔN BÁT CÚ ĐƯỜNG LUẬT Ngày soạn : 12/08/2022 Ngày dạy : ............................. Lớp giảng dạy : ngữ văn 8 I. MỤC TIÊU 1. Mức độ/ yêu cầu cần đạt: + Học sinh nhận biết thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. + Hiểu khái quát đặc điểm của thể thất ngôn bát cú đường luật : từ ngữ, vần, nhịp. + Vận dụng hiểu biết để đọc và tìm hiểu thơ thất ngôn bát cú đường luật. - HS yêu thích và bước đầu có ý thức tìm hiểu thơ văn. 2. Năng lực a. Năng lực chung - Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác... b. Năng lực riêng biệt: - Năng lực thu thập thông tin liên quan đến bài học - Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận; - Năng lực viết, tạo lập văn bản. 3. Phẩm chất: - Ý thức tự giác, tích cực trong học tập. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Chuẩn bị của GV: - Giáo án; Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi; Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp; Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà; máy tính, Ti vi thông minh. - Các phương tiện kỹ thuật, những hình ảnh liên quan đến chủ đề bài học. 2. Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 8, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC A. HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của mình. HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học. b. Nội dung: HS huy động tri thức đã có để trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm: Nhận thức và thái độ học tập của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV đặt câu hỏi gợi dẫn, yêu cầu HS trả lời - HS tiếp nhận nhiệm vụ, chia sẻ về những kỷ niệm; - Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học mới: B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hoạt động 1: Tìm hiểu nguồn gốc thơ thất ngôn bát cú đường luật. a. Mục tiêu: Nhận biết được nguồn gốc thơ thất ngôn bát cú đường luật. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.
2. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: DỰ KIẾN SẢN HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1. Nguồn gốc - GV yêu cầu HS: Theo em, nguồn gốc thơ thất ngôn bát cú thơ thất ngôn đường luật từ đâu ? bát cú đường - GV gợi ý: luật. + Có nguồn gốc từ Trung Quốc ? - Xuất hiện lần + Thời gian du nhập ? đầu tiên vào thời - HS tiếp nhận nhiệm vụ. nhà Đường ở Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ Trung Quốc. - HS thực hiện nhiệm vụ. - Thể thơ thất Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận ngôn bát cú - HS báo cáo kết quả; đường luật được - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn. du nhập vào Việt Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ Nam từ thời kì - GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến thức. Bắc thuộc. Hoạt động 2: Tìm hiểu hình thức của thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. a. Mục tiêu: Nắm được đặc điểm của thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 3. Hình thức của thể thơ thất ngôn bát cú - GV gợi dẫn: Đọc bài thơ : “Vào nhà đường luật. ngục Quảng Đông cảm tác” . - Hình thức của thể thơ : + Bài thơ có mấy dòng ? Mỗi dòng VD : thơ có mấy chữ ? Vẫn là hào kiệt vẫn phong lưu + Số dòng, số chữ ấy có phải là quy Chạy mỏi chân thì hãy ở tù định bắt buộc không? Có thể tuỳ tiện Đã khách không nhà trong bốn bể thêm bớt không? Lại người có tội giữa năm châu - GV gọi học sinh ghi lên bảng. Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế Mở miệng cười tan cuộc oán thù - GV yêu cầu HS: xác định được yêu Thân ấy hãy còn còn sự nghiệp cầu Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu. - HS tiếp nhận nhiệm vụ. (Vào nhà ngục Quảng Đông Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực cảm tác, Phan Bội Châu) hiện nhiệm vụ - Mỗi bài 8 dòng. - HS thực hiện nhiệm vụ. - Mỗi dòng 7 chữ. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo - Số dòng (câu) số chữ bắt buộc không thêm luận bớt tuỳ tiện được. - HS báo cáo kết quả; - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn.
3. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - GV nhận xét, đánh giá, chốt lại kiến thức. Hoạt động 3: Tìm hiểu cấu trúc thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. a. Mục tiêu: Học sinh nắm được cấu trúc thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành đọc, phân tích bài viết tham khảo, trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: DỰ KIẾN SẢN HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 2. Cấu trúc thể - GV gợi dẫn: Dựa vào kiến thức lớp 7, em hãy nhắc lại bố cục thơ thất ngôn bát của bài thơ thất ngôn bát cú đường luật. (Mỗi bài thơ gồm mấy cú đường luật. phần ? Mỗi phần gồm mấy câu ? Nêu cụ thể.) - Bố cục : 4 phần. + Đề (câu 1, 2) : - GV yêu cầu HS: xác định được yêu cầu Giới - thiệu ý và - HS tiếp nhận nhiệm vụ. chuyển ý. Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ + Thực (câu 3, 4) : - HS thực hiện nhiệm vụ. Giải thích rõ ý. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận + Luận (câu 5, 6) : - HS báo cáo kết quả; Phát triển rộng ý. - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn. + Kết (câu 7, 8) : Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ Kết thúc ý toàn - GV nhận xét, đánh giá, chốt lại kiến thức. bài. Hoạt động 4: Tìm hiểu luật bằng-trắc của thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. a. Mục tiêu: nhận biết luật bằng-trắc của thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 4. Luật bằng-trắc của thể thơ thất - GV yêu cầu HS: xác định được yêu cầu ngôn bát cú đường luật. về luật bằng trắc - Luật bằng trắc : Tùy theo sáng tạo và + Nhận xét quan hệ bằng trắc giữa các ý đồ nghệ thuật của từng nhà thơ, có bài dòng với nhau ! gieo vần bằng, có bài gieo vần trắc. Tuy - 1 đối với 2 3 đối với 4 nhiên số lượng bài thơ gieo vần bằng - 5 đối với 6 7 đối với 8 nhiều hơn. Nhận xét gì về niêm ? (chú ý chữ 2,4,6). - 1 niêm với 8 2 niêm với 3 Vẫn là hào kiệt vẫn phong lưu - 4 niêm với 5 6 niêm với 7 T B B T T B B Chạy mỏi chân thì hãy ở tù - HS tiếp nhận nhiệm vụ. T T B B T T B Đã khách không nhà trong bốn bể Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực T T B B B T T
4. hiện nhiệm vụ Lại người có tội giữa năm châu - HS thực hiện nhiệm vụ. T B T T T B B * Quan hệ bằng trắc: Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế đối câu :1-2, 3- 4, 5-6, 7-8. T B B T B B T * Niêm: 1- 8, 2-3 , 4-5, 6-7. Mở miệng cười tan cuộc oán thù T T B B T T B Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận Thân ấy hãy còn còn sự nghiệp - HS báo cáo kết quả; B T T B B T T - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu. trả lời của bạn. B B B T T B B Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ - Luật bằng trắc theo quy luật : “Nhất - GV nhận xét, đánh giá, chốt lại kiến tam ngũ bất luận – Nhị tử lục phân thức. minh” : + Tiếng đứng ở vị trí 1, 3, 5 luật B - T không bắt buộc. + Tiếng đứng ở vị trí 2, 4, 6 thì phải tuân theo quy tắc luân phiên B – T – B hoặc T - B - T. => Nên khi xét đối niệm giữa các câu phải căn cứ vào tiếng 2, 4, 6. + Đối B - T hoặc T– B (câu 3– 4, 5 – 6). + Niêm Cùng thanh B – B hoặc T - T (câu 8, 2-3,4-5, 6-7). + Luật bài thơ Tiếng thứ 2 ở câu 1 (thanh B => luật B, thanh T => luật T). Hoạt động 5: Tìm hiểu cách hiệp vần, ngắt nhịp của thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. a. Mục tiêu: nhận biết cách hiệp vần, ngắt nhịp của thể thơ thất ngôn bát cú đường luật. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 5. Cách hiệp vần, ngắt nhịp của thể thơ thất - GV yêu cầu HS: xác định được ngôn bát cú đường luật. yêu cầu về cách hiệp vần, ngắt Vẫn là hào kiệt vẫn phong lưu nhịp của thể thơ. T B B T T B B + Hãy cho biết bài thơ có những Chạy mỏi chân thì hãy ở tù tiếng nào hiệp vần với nhau, T T B B T T B nằm ở vị trí nào trong dòng thơ Đã khách không nhà trong bốn bể và đó là vần bằng hay trắc ? T T B B B T T + Nhận xét gì về sự hiệp vần Lại người có tội giữa năm châu trong bài thơ thất ngôn bát cú? T B T T T B B + Đọc thầm bài thơ và cho biết Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế các câu thơ ngắt nhịp như thế T B B T B B T nào ? Mở miệng cười tan cuộc oán thù
5. - HS tiếp nhận nhiệm vụ. T T B B T T B Bước 2: HS trao đổi thảo luận, Thân ấy hãy còn còn sự nghiệp thực hiện nhiệm vụ B T T B B T T - HS thực hiện nhiệm vụ. Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu. Bước 3: Báo cáo kết quả và B B B T T B B thảo luận - HS báo cáo kết quả; - Cách hiệp vần: - GV gọi HS khác nhận xét, bổ + Bài “ Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông” : sung câu trả lời của bạn. lưu- tù- châu- thù- đâu (B) ; bể- tế (T câu 3-5) Bước 4: Đánh giá kết quả thực bài thơ hiệp vần bằng. hiện nhiệm vụ + Bài thơ thất ngôn bát cú có những tiếng cuối câu - GV nhận xét, đánh giá, chốt lại 1 và các câu chẵn hiệp vần với nhau(1,2,4,6,8). kiến thức. - Cách ngắt nhịp : Nhịp: 4/3; hoặc 2/2/3. C – D. HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP – VẬN DỤNG a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học, vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập. b. Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập. c. Sản phẩm học tập: Kết quả của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV yêu cầu HS: Dựa vào phiếu bài tập, hoàn thiện nội dung bài tập theo yêu cầu. - GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức. HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 6. Bài tập vận dụng : - GV yêu cầu HS xác định được luật bằng - Yêu cầu : xác định được luật bằng – trắc, – trắc, cách hiệp vần, ngắt nhịp của bài cách hiệp vần, ngắt nhịp của bài thơ “Đập thơ “ đá ở Côn Lôn” của Phan Châu Trinh. - GV hướng dẫn HS tìm ý và hoàn thành Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn, vào Phiếu học tập Lừng lẫy làm cho lở núi non. - HS tiếp nhận nhiệm vụ. Xách búa đánh tan năm bảy đống, Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực Ra tay đập bể mấy trăm hòn. hiện nhiệm vụ Tháng ngày bao quản thân sành sỏi, - HS lập dàn ý cho bài viết theo gợi ý. Mưa nắng càng bền dạ sắt son. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận Những kẻ vá trời khi lỡ bước, - HS trình bày sản phẩm; Gian nan chi kể sự con con. - GV yêu cầu HS: - Luật B –T : + Làm việc nhóm, đọc kết quả sản phẩm Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn, và góp ý cho nhau nghe, chỉnh sửa bài B B T T T B B nhau theo mẫu Phiếu học tập Lừng lẫy làm cho lở núi non. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện T T B B T T B nhiệm vụ Xách búa đánh tan năm bảy đống, - GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại T T T B B T T kiến thức. Ra tay đập bể mấy trăm hòn. B B T T T B B Tháng ngày bao quản thân sành sỏi, T B B T B B T Mưa nắng càng bền dạ sắt son.
6. B T B B T T B Những kẻ vá trời khi lỡ bước, T T T B B T T Gian nan chi kể sự con con. B B B T T B B - Cách hiệp vần : - Lôn, non, hòn, son, con - Cách ngắt nhịp : 2/2/3. .........................