Giáo án Ngữ văn 9 - Tiết 83+84: Sang thu - Năm học 2023-2024 - Vũ Thị Điền

Nội dung text: Giáo án Ngữ văn 9 - Tiết 83+84: Sang thu - Năm học 2023-2024 - Vũ Thị Điền

1. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 Tiết: 83,84 SANG THU – Hữu Thỉnh – I. MỤC TIÊU DẠY HỌC 1. Năng lực: - Hiểu được những cảm nhận tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự biến đổi của đất trời từ cuối hạ sang đầu thu. - Hiểu vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa và những suy nghĩ mang tính triết lí của t/g. - Đọc so sánh, liên hệ với tác phẩm cùng đề tài của Hữu Thỉnh để nhận ra bút pháp đặc sắc của thơ Hữu Thỉnh. 3. Phẩm chất: - Yêu nước, nhân ái: Giáo dục tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước. 3. Các nội dung lồng ghép, tích hợp: - Tích hợp giáo dục đạo đức: các giá trị tình yêu thương, hạnh phúc, giản dị II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Chuẩn bị của giáo viên: - Kế hoạch bài học, bài giảng điện tử. - SGK, SGV, tài liệu tham khảo, máy tính, máy chiếu, phiếu học tập. 2. Chuẩn bị của học sinh: - Đọc và chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK vào vở soạn, bảng phụ, bút dạ. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC 1. HOẠT ĐỘNG 1: MỞ ĐẦU (5’) a. Mục tiêu: Tạo tâm thế hứng thú cho HS. Kích thích HS tìm hiểu về vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước qua các mùa trong năm. b. Nội dung: HS theo dõi, thực hiện yêu cầu của GV c. Sản phẩm : Câu trả lời của học sinh d. Tổ chức hoạt động : B1 : Chuyển giao nhiệm vụ Chia lớp thành nhóm 4 người, điền tiếp các câu thơ viết về 4 mùa trong năm Phiếu học tập số 1 Nhóm Mùa xuân. Mùa Cỏ non xanh tân chân hạ......................... trời Cành lê trắng điểm một vài bông hoa ..
2. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 Thơ về 4 mùa Mùa Mùa đông................... thu......................... : . . .. B2: Thực hiện nhiệm vụ - Các nhóm quan sát phiếu học tập số 1 và suy nghĩ tìm câu trả lời. B3: Báo cáo kết quả: Các nhóm trình bày phiếu học tập Dự kiến: Mùa xuân: Cỏ non xanh tân chân Mùa hạ: trời Khi con tu hú gọi bầy Cành lê trắng điểm một Lúa chiêm đang chín trái cây vài bông hoa ngọt dần Vườn râm dậy tiếng ve ngân Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào Trời xanh càng rộng càng cao Đôi con diều sáo lộn nhào Thơ về từng không... 4 mùa Mùa thu: Mùa đông: Cuối trời mây trắng bay Lọt rèm tuyết lạnh, lồng rơi, Lá vàng thưa thớt quá Gió đưa băng tới nhẹ rơi Phải chăng lá về rừng mặt hồ ... " Mùa thu đi cùng lá ("Mùa đông" – Ngô Chi Lan)
3. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 B4: Kết luận: - Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá - Giáo viên nhận xét, đánh giá, kết luận. - GV dẫn dắt vào bài : Thiên nhiên 4 mùa luôn là đề hấp dẫn đối với các nhà thơ, nhà văn. Mỗi người chọn cho mình một mùa. Có người thích cái sức sống căng tràn, rực rỡ của mùa xuân, có người lại bị cuốn hút bởi mùa hè. Riêng Hữu Thỉnh, ông chọn cho mình mùa thu. Vậy mùa thu được ông cảm nhận như thế nào? Bài học hôm nay cô trò chúng ta sẽ tìm hiểu về vẻ đẹp của mùa thu qua bài thơ “Sang thu „ 2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI * Mục tiêu: Giúp học sinh tìm hiểu về tác giả, tác phẩm và những đặc sắc về nội dung, nghệ thuật. * Nội dung: Nội dung và nghệ thuật của văn bản * Sản phẩm: hs trả lời câu hỏi, phiếu bài tập. * Tổ chức thực hiện: Hoạt động của GV và HS Nội dung Nhiệm vụ 1: Giới thiệu chung (7’) a. Mục tiêu: Tìm hiểu những thông tin cơ bản về tác giả, xuất xứ của tác phẩm. b. Nội dung: HS nghiên cứu SGK, tìm đọc thêm những thông tin về tác giả, tác phẩm. GV đặt câu hỏi, HS hoạt động cá nhân, trình bày. c. Sản phẩm: HS trình bày được những thông tin cơ bản về tác giả, tác phẩm theo yêu cầu. d. Tổ chức thực hiện: B1. Giao nhiệm vụ: A. Giới thiệu chung: ? Giới thiệu vài nét về nhà thơ Hữu Thỉnh và tác phẩm 1. Tác giả: Nguyễn Hữu “Sang thu”? Thỉnh (1942) là nhà thơ quân đội. B2. Thực hiện nhiệm vụ + Ông là nhà thơ trưởng - Hs hoạt động cá nhân, thực hiện nhiệm vụ về tác giả thành trong thời kì kháng và tác phẩm đã được giao ở nhà từ tiết trước. Học chiến chống Mĩ cứu
4. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 sinh dưới lớp lắng nghe và nhận xét. nước, viết hay về những con người, cuộc sống ở - Giáo viên quan sát, lắng nghe làng quê, về mùa thu. B3. Báo cáo kết quả: 2. Tác phẩm: - Hs thuyết trình sản phẩm trên giấy A0 hoặc tranh ảnh + Viết cuối năm 1977 hoặc trình chiếu để giới thiệu. + In trong tập " Từ chiến * Dự kiến: hào đến thành phố" xuất - Tác giả: Nguyễn Hữu Thỉnh ( 1942) là nhà thơ quân bản 1991. đội. + Ông là nhà thơ trưởng thành trong thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu nước, viết hay về những con người, cuộc sống ở làng quê, về mùa thu. - Tác phẩm: + Viết cuối năm 1977 + In trong tập "Từ chiến hào đến thành phố" xuất bản 1991. B4: Kết luận, nhận định - Học sinh nhận xét, bổ sung, đánh giá - Giáo viên nhận xét, đánh giá, bổ sung. GV bổ sung: 1/ Tác giả - Chiếu chân dung tác giả Hữu Thỉnh - Trong quân đội ông từng làm cán bộ văn hóa, tuyên huấn. Tham gia ban chấp hành Hội nhà văn VN khoá 3, 4, 5. Năm 2000 Hữu Thỉnh là Tổng thư kí Hội nhà văn VN. - HT là người viết nhiều, viết hay về những con người,
5. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 cuộc sống ở nông thôn về mùa thu: cảm gác bâng khuâng, vấn vương trước đất trời trong trẻo đang biến chuyển nhẹ nhàng. 2/ Tác phẩm: Những suy nghĩ của người lính từng trải qua một thời kì trận mạc và cuộc sống khó khăn sau ngày đất nước thống nhất đọng lại trong những vần thơ sang thu lắng sâu cảm xúc. Bài thơ được viết vào thời điểm chuyển từ hạ sang thu ở nông thôn đồng bằng Bắc Bộ với những thay đổi rõ rệt về không gian, thời gian. ( Ở Nam Bộ chỉ có 2 mùa mưa, nắng không có thời điểm chuyển giao mùa này) * Nhiệm vụ 2: Hướng dẫn HS đọc- hiểu văn bản a. Mục tiêu: Biết cách đọc một văn bản thơ, hiểu những từ khó trong văn bản, biết phân tích nội dung và nghệ thuật tiêu biểu của bài thơ. b. Nội dung: HS nghiên cứu sách giáo khoa, hoạt động cá nhân đọc trước văn bản. c. Sản phẩm: Kết quả đọc của HS. d. Tổ chức thực hiện: B1. Giao nhiệm vụ: Hs thực hiện cá nhân B. Đọc – Hiểu văn bản - GV hướng dẫn yêu cầu đọc văn bản: 1. Đọc, hiểu chú thích: Đọc giọng nhẹ nhàng, nhịp chậm khoan thai, trầm lắng và thoáng suy tư. - GV đọc mẫu đoạn 1, gọi HS đọc tiếp các phần còn lại. B2. Thực hiện nhiệm vụ: - GV đọc mẫu -> 1 HS đọc tiếp. - Tìm và giải thích những từ khó trong văn bản. B3. Báo cáo kết quả: - HS nhận xét cách đọc. - GV nêu và HS giải thích một số từ khó trong văn bản: “chùng chình”, “dềnh dàng” B4. Kết luận, nhận định: GV đánh giá cách đọc văn bản và nhấn mạnh một số từ ngữ quan trọng. B1. Giao nhiệm vụ: HS thực hiện trên phiếu học tập 2. Kết cấu, bố cục:
6. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 số 2/ thảo luận cặp đôi chia sẻ/ 2 phút (theo bàn – 2 học sinh) PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2 1/? Bài thơ được viết theo thể thơ nào ? 2/? Phương thức biểu đạt nào được tác gỉa sử dụng trong bài thơ ? 3/? Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì ? 4/? Xác định bố cục của văn bản, nêu nội dung của từng phần? B2. Thực hiện nhiệm vụ: - HS trao đổi theo cặp, nghiên cứu SGK, dựa vào bài soạn để thực hiện trao đổi theo nhiệm vụ đã giao trên phiếu. - Thể thơ: Ngũ ngôn B3. Báo cáo kết quả: - PTBĐ: Biểu cảm - Đại diện cặp trả lời theo các câu hỏi * Dự kiến: 1/ Thể thơ: Ngũ ngôn 2/ PTBĐ: Biểu cảm - Bố cục: 2 phần 3/ Những quan sát, cảm nhận của tác giả về thiên nhiên mùa thu (cảm hứng về thiên nhiên vào thu). 4 + Khổ 1,2 Bức tranh thiên nhiên lúc thu sang + Khổ 3: Những suy ngẫm của tác giả. B4: Kết luận: - Học sinh các cặp khác nhận xét, bổ sung, đánh giá - Giáo viên nhận xét, đánh giá, Kết luận. Gv: Cả bài thơ là những quan sát và cảm nhận của tác giả về thiên nhiên vào thu (từng khổ nối tiếp nhau đều như vậy). * GV hướng dẫn hs phân tích cảm nhận, tâm trạng 3. Phân tích: của nhà thơ trước những tín hiệu báo thu sang. 3.1. Cảm nhận, tâm a. Mục tiêu: Học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của thiên trạng của nhà thơ trước nhiên và tâm trạng của tác giả trong khoảnh khắc những tín hiệu báo thu giao mùa. sang
7. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 b. Nội dung: HS nghiên cứu sách giáo khoa, phiếu học tập, hoạt động nhóm để thực hiện các nhiệm vụ GV giao c. Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh, nhận xét, đánh giá... d. Tổ chức thực hiện: B1. Giao nhiệm vụ: GV tổ chức chia sẻ cặp đôi ( 5 phút) + Cặp đôi trong tổ 1,2 theo dõi khổ thơ 1 trả lời câu hỏi 1/? Đất trời lúc thu sang được cảm nhận bằng tín hiệu ban đ ầ u nào? 2/? Mùi hương ấy gợi cho em liên tưởng đến miền không gian nào? 3/? Mùi hương được đặc tả ra sao? 4/? Phả là gì? Tìm những từ đồng nghĩa với từ phả? Tại sao tác giả không sử dụng những từ đó? + Cặp đôi trong tổ 3,4 theo dõi khổ thơ 1 trả lời câu hỏi 1? Thu về không chỉ nhận ra từ hương ổi, làn gió se mà còn nhận ra từ tín hiệu nào khác cũng báo hiệu đất trời sang thu? 2.? Nét NT nào được tác giả sử dụng khi miêu tả về làn sương? (Dùng hành động của người để chỉ cho hành động của vật đó là NT?)tác dụng của chúng? 3. ? Tác giả đón thu trong trạng thái nào? tìm từ những diễn tả trạng thái ấy? 4.? Em cảm nhận được gì từ tâm hồn nhà thơ trước mùa thu? B2. HS thực hiện nhiệm vụ: V1: Hs trao đổi cặp đôi, ghi kết quả ra phiếu học tập V2: Đổi chéo phiếu học tập giữa các cặp cùng nội dung V3: Đổi chéo phiếu học tập giữa các cặp không cùng nội dung. B3. Báo cáo kết quả:
8. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 - Đại diện các cặp đôi trình bày sản phẩm. B4. Đánh giá: - Hs các cặp nhận xét chéo, GV đánh giá bổ sung GV chốt và yêu cầu ghi vào vở. * Dự kiến sản phẩm: * Tín hiệu đất trời lúc + Tổ1,2: sang thu: 1/ Hương ổi phả vào trong gió se - Một mùi hương: hương ổi 2/ Miền Bắc VN đang vào thu - Gió se: phả (từ đặc tả) 3/ Phả trong gió se. hương thơm như sánh lại - Phả: tỏa vào, trộn lẫn đậm đặc, được gió se truyền đi náo nức. - thổi, lan, tan, bay 4/ Từ phả gợi tả nhất: hương thơm như sánh lại đậm đặc, đ ược gió se truyền đi náo nức. Như vậy cùng với hương ổi báo hiệu thu sang còn có gió se (gió hơi lạnh và khô) báo hiệu thu sang. * Giáo viên bình: GV: Và đó cũng chính là thời gian đầu thu khi những vườn ổi chín rộ mùi thơm hoà vào gió heo may lan toả khắp không gian. + Tổ 3,4: 1/? Thu về không chỉ nhận ra từ hương ổi, làn gió se mà còn nhận ra từ tín hiệu nào khác cũng báo hiệu đất trời sang thu? 2/? Nét Nt nào được tác giả sử dụng khi miêu tả về làn sương? (Dùng hành động của người để chỉ cho hành động của vật đó là NT?)tác dụng của chúng? - Sương: chùng chình: - Sương : chùng chình: -> từ láy tượng hình, -> từ láy tượng hình,nhân hoá : nhân hoá: dềnh dàng, đủng đỉnh, chầm chậm, dềnh dàng, đủng đỉnh, chầm chậm, nhẹ nhàng. nhẹ nhàng. Gv bình: Làn sương được nhân hoá, sương dềnh - Bỗng: ngỡ ngàng, ngạc dàng, đủng đỉnh, chầm chậm, lững thững. Dường như nhiên sương cố ý giăng mắc chậm hơn mọi ngày. Sương thu ở đây ta nhận thấy không phải là “sương thu lạnh, - Hình như- tình thái từ: khói thu xây thành” của tản Đà năm nào mà là sương chưa dám tin. chứa đầy tâm trạng: Bay qua ngõ nhà nhưng “chùng => Cảm nhận tinh tế và chình”. Cố ý bay chậm hơn mọi ngày (có thể thay tâm trạng ngỡ ngàng, bằng dềnh dàng, đủng đỉnh, lững thững nhưng những cảm xúc bâng khuâng từ đó không đủ sức gợi bằng từ chùng chình + từ láy của nhà thơ khi chợt
9. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền số 2 - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 tượng hình, một từ đầy sức gợi. Làn sương ấy “chùng nhận ra những tín hiệu chình” nửa đi nửa ở. Nghĩa là chính nó phân tâm: báo thu sang: tu đến từ sương lưu luyến đợi chờ ai hay nuối tiếc điều gì. những gì vô hình mờ ảo. Chính sự mơ hồ ấy có sức khám phá và gợi về mốc thời gian, hình như thu đã về. 3/ Hình như là tình thái từ bộc lộ thái độ của người nói với sự việc được nói đến trong cấu. Trong bài thơ này nhà thơ muốn nói thu đang đến rất gần, rất nhẹ, rất êm, nó chưa tách bạch giữa hai mùa. Chính vì thế nhà thơ có cảm giác hình như, chưa dám tin vào sự thật ấy. 4/ Nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu mùa thu. Giáo viên tiểu kết: GV: Bằng sự kết hợp các từ ngữ- bỗng, hình như đã thể hiện cái cảm nhận tinh tế của nhà thơ trước sự biến đổi của thiên nhiên. Từng cảnh vật sang thu như kéo theo hồn người sang thu, cũng chùng chình, bịn rịn bâng khuâng lưu luyến. Khổ thơ đầu nói lên cảm nhận ban đầu của nhà thơ về cảnh vật sang thu của đất trời. Thiên nhiên được cảm nhận từ cái gì vô hình-hương gió, mờ ảo (sương), nhỏ hẹp và gần (ngõ) cái ngỡ ngàng ban đầu dần được cụ thể hoá ở khổ thơ thứ 2 như thế nào chúng ta sẽ tìm hiểu ở tiết sau. * Hướng dẫn về nhà (3 phút) - Nắm vững tác giả và hoàn cảnh, xuất xứ của tác phẩm - Học thuộc khổ thơ 1. Nắm nội dung và nghệ thuật trong khổ thơ. - Đọc lại bài thơ: + Tìm hiểu không gian sang thu và suy ngẫm của tác giả. + Sưu tầm những bài hát, những bài thơ viết về mùa thu. ----------------------------------------------------------------------------------------------