Giáo án Ngữ văn 9 - Tuần 21 - Tiết 88+89: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ - Năm học 2023-2024 - Vũ Thị Điền

Nội dung text: Giáo án Ngữ văn 9 - Tuần 21 - Tiết 88+89: Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ - Năm học 2023-2024 - Vũ Thị Điền

1. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 Tiết 88, 89, NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ ( Tìm hiểu chung, cách làm bài) I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT. 1. Năng lực: - Hiểu đặc điểm, yêu cầu đối với bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. - Phân tích và biết được các bước khi làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ - Vận dụng làm được bài văn hoàn chỉnh về dạng này 2. Phẩm chất - Có tình yêu văn học, giáo dục những giá trị tinh thần nhân văn mà tp văn học mang đến cho bản thân. 3. Các nội dung tích hợp: - Tích hợp giáo dục đạo đức: có ý thức tự giác, gương mẫu trong học tập, luyện viết bài, biết yêu thiên nhiên, con người, gia đình qua bài thơ, đoạn thơ II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU: 1. Chuẩn bị của giáo viên: - Kế hoạch bài học, bài giảng điện tử. - SGK, SGV, tài liệu tham khảo, máy tính, máy chiếu... 2. Chuẩn bị của học sinh: - Đọc và chuẩn bị bài theo câu hỏi SGK vào vở soạn... III. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 1. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU: a. Mục tiêu: - Tạo tâm thế hứng thú cho HS. - Kích thích HS tìm hiểu về tình cha con sâu nặng trong hoàn cảnh éo le chiến tranh. b. Nội dung: HS theo dõi đoạn video và thực hiện yêu cầu của GV. c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS . d.Tổ chức thực hiện: Bước 1: Giao nhiệm vụ: ? Kể tên các dạng văn bản nghị luận đã học trong chương trình Ngữ văn 9 – Học kì II? Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: - HS suy nghĩ, trả lời câu hỏi. Bước 3: Báo cáo kết quả: HS trả lời: Dự kiến: - Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lí - Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống - Nghị luận về một tác phẩm truyện ( Hoặc đoạn trích) Bước 4: Nhận xét, đánh giá: - HS nhận xét, bổ sung - GV chốt, dẫn dắt vào bài: Nghị luận về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích có điểm gì khác so với nghị luận về 1 đoạn thơ bài thơ. Để trả lời câu hỏi đó, chúng ta cùng tìm hiểu trong tiết học hôm nay. 2. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
2. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 a. Mục tiêu: HS hiểu đặc điểm, yêu cầu đối với bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. b. Nội dung: HS nghiên cứu sgk, hoạt động cá nhân, nhóm (chia sẻ cặp đôi) để thực hiện nhiệm vụ Gv giao. HS ghi kết quả lên phiếu học tập.. c. Sản phẩm: Câu trả lời của HS trong phiếu học tập. d. Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung - Gv gọi 1 hs đọc lại văn bản Khát vọng hòa nhập, I. Tìm hiểu bài nghị luận dâng hiến cho đời. về một bài thơ, đoạn thơ. Nhiệm vụ 1: Hs làm việc cá nhân Bước 1: Giao nhiệm vụ: 1. Phân tích ngữ liệu: Gv yêu cầu hs suy nghĩ trả lời các câu hỏi sau a. Vấn đề nghị luận của văn bản này là gì? b. Văn bản nêu lên những luận điểm nào về hình ảnh mùa xuân. Thời gian suy nghĩ: 3p Bước 2: Hs thực hiện nhiệm vụ: - Hs suy nghĩ trả lời câu hỏi. Bước 3: Báo cáo kết quả: Hs trả lời: Dự kiến sản phẩm: a. Vấn đề nghị luận: Hình ảnh mùa xuân và tình - Vấn đề nghị luận: Hình ảnh cảm thiết tha của Thanh Hải trong bài thơ “Mùa mùa xuân và tình cảm thiết xuân nho nhỏ” tha của Thanh Hải trong bài b. Có 3 luận điểm. thơ “Mùa xuân nho nhỏ” * Luận điểm 1: Hình ảnh mùa xuân trong thơ của - Có 3 luận điểm: Thanh Hải mang nhiều tầng ý nghĩa, trong đó hình +Luận điểm 1: Hình ảnh ảnh nào cũng thật gợi cảm, thật đáng yêu. mùa xuân trong thơ của * Luận điểm 2: Thanh Hải mang nhiều tầng Hình ảnh mùa xuân rạo rực của thiên nhiên đất ý nghĩa, trong đó hình ảnh nước trong cảm xúc thiết tha trìu mến của nhà thơ. nào cũng thật gợi cảm, thật * Luận điểm 3: Hình ảnh mùa xuân nho nhỏ thể đáng yêu. hiện khát vọng hoà mình dâng hiến được kết nối tự + Luận điểm 2: nhiên với hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên. Hình ảnh mùa xuân rạo rực Bước 4: Nhận xét, đánh giá: của thiên nhiên đất nước - Hs nhận xét, bổ sung . trong cảm xúc thiết tha trìu - GV đánh giá, chốt các yêu cầu cần đạt. mến của nhà thơ. Nhiệm vụ 2: Hs thảo luận nhóm cặp đôi chia sẻ + Luận điểm 3: Hình ảnh Bước 1: Giao nhiệm vụ: mùa xuân nho nhỏ thể hiện Gv yêu cầu hs thảo luận nhóm cặp đôi chia sẻ khát vọng hoà mình dâng thực hiện nhiệm vụ được giao: hiến được kết nối tự nhiên - Tổ 1: luận điểm 1 với hình ảnh mùa xuân của - Tổ 2, 3: luận điểm 2 thiên nhiên - Tổ 4: luận điểm 3 Trả lời các câu hỏi (phiếu học tập) sau: a. Xác định luận cứ trong các luận điểm? b. Em có nhận xét gì về các luận cứ mà tác giả đưa ra?
3. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 c. Vậy Các luận cứ ấy có làm nổi bật được luận điểm không? d. Văn bản có bố cục thành mấy phần. Em có nhận xét gì về bố cục này? e. Em hãy nhận xét về cách diễn đạt của bài văn? Thời gian thảo luận : 5p Bước 2: Hs thực hiện nhiệm vụ: - Hs suy nghĩ, thảo luận cặp đôi chia sẻ trả lời câu hỏi. Bước 3: Báo cáo kết quả: Hs trả lời: Dự kiến sản phẩm: . a. * Nhóm 1: luận điểm 1. Luận cứ: -P.tích, bình giảng, nhận xét, - Hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên. đánh giá những h/ảnh, chi - Hình ảnh mùa xuân của đất nước trong lao động tiết đặc sắc ( NT – ND của và chiến đấu. bài thơ). - Nguyện ước làm một mùa xuân nho nhỏ. * Nhóm 2: luận điểm 2: Luận cứ: - Hình ảnh: dòng sông xanh, hoa tím biếc, lộc... - Âm thanh: tiếng chim chiền chiện lảnh lót vang trời. - Ngôn từ: tha thiết, trìu mến của nhà thơ trong lời kêu, giọng hỏi -Bố cục: 3 phần mạch lạc rõ - Tư thế: tôi đưa tay tôi hứng... ràng. * Nhóm 3: luận điểm 3: Luận cứ: -Lời văn gợi cảm, thể hiện - Câu thơ, hình ảnh thơ đặc sắc. sự rung động chân tành của - Cảm xúc, giọng điệu trữ tình người viết - Sự láy lại các hình ảnh của mùa xuân. - 2 HS phản biện. - GV đánh giá quá trình HĐ nhóm, đánh giá sản ->Nghị luận về một bài thơ, phẩm của HS. đoạn thơ . b: Luận cứ là những câu thơ, hình ảnh thơ đặc sắc, là giọng điệu và kết cấu bài thơ. c. Các luận cứ là các câu thơ, hình ảnh đặc sắc, giọng điệu kết cấu bài thơ. Các luận cứ trong từng đoạn đã làm sáng tỏ các luận điểm. d. - Mở bài (đoạn 1): giới thiệu bài thơ, bước đầu đánh giá, khái quát cảm xúc. - Thân bài (5đoạn tiếp theo). Triển khai các luận điểm bằng cách trình bày sự cảm nhận, đánh giá cụ thể những đặc sắc nổi bật về nội dung, nghệ thuật bài thơ. - Kết bài (còn lại): Khái quát giá trị, ý nghĩa bài thơ. - Bố cục đủ 3 phần, giữa các phần của văn bản có sự liên kết tự nhiên về ý nghĩa và diễn đạt. e. - Người viết đã trình bày những cảm nghĩ, đánh
4. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 giá của mình bằng thái độ tin yêu, bằng tình cảm thiết tha trìu mến. Lời văn toát lên những rung động trước sự đặc sắc của hình ảnh, giọng điệu thơ, sự đồng cảm với nhà thơ Thanh Hải. Bước 4: Nhận xét, đánh giá: -Hs nhận xét, bổ sung chéo. -GV đánh giá, chốt các yêu cầu cần đạt. GV chốt: Văn bản trên thuộc văn bản nghị luận về một tác phẩm thơ, vậy theo em hiểu thế nào là nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ? -Nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ là trình bày nhận xét, đánh giá của mình về nội dung và nghệ thuật của bài thơ, đoạn thơ đó. Đối tượng nghị luận của kiểu bài này là gì? Yêu cầu của bài nghị luận về 1 đoạn thơ, bài thơ? -Nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ, bài thơ được thể hiện qua ngôn từ, hình ảnh giọng điệu. Bài nghị luận cần phân tích yếu tố ấy để có những nhận xét đáng giá cụ thể, xác đáng. -Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần có bố cục mạch lạc, rõ ràng, có lời văn gợi cảm, thể hiện rung động chân thành của người viết. -> 2 hs đọc ghi nhớ sgk/78 2. Ghi nhớ. * Hướng dẫn về nhà: - Học thuộc ghi nhớ và hoàn thành bài tập vào vở. - Soạn bài: II. Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. + Đọc trước ngữ liệu trong sách gk + Trả lời những câu hỏi trong phần bài học + Đặc điểm yêu cầu đối với nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. + Các bước khi làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. + Xem trước phàn bài tập CHUYỂN TIẾT 2 2. HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC a. Mục tiêu: - Giúp HS nắm được những kiến thức về cách làm bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ. b. Nội dung: HS tìm hiểu ở nhà. c. Sản phẩm: câu trả lời của HS. HĐ của GV và HS Nội dung Hoạt động 2: Cách làm bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ. a. Mục tiêu: - Xác định yêu cầu của đề và tìm ý, lập dàn ý, viết bài cho bài viết. b. Nội dung: HS trả lời câu hỏi c. Sản phẩm: Kết quả của nhóm bằng phiếu học tập, câu trả lời của HS d. Tổ chức thực hiện: B1: Chuyển giao nhiệm vụ: II. Cách làm bài nghị ? Gọi học sinh đọc đề bài? luận về một đoạn thơ,
5. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 ? Trình bày các bước làm 1 bài TLV nói chung? bài thơ. - HS: 4 bước. GV: Chúng ta đi tìm hiểu bước thứ nhất: Tìm hiểu đề 1. Các bước làm bài và tìm ý nghị luận về một đoạn TRÌNH BÀY THEO DỰ ÁN thơ, bài thơ. 1. GV chuyển giao nhiệm vụ cho HS: Trình bày dự án. Đề bài: Phân tích tình a. Vấn đề cần nghị luận ở đây là gì? Em cần sử yêu quê hương trong bài dụng phương pháp nào để nghị luận? Để nghị luận thơ “Quê hương” của Tế được vấn đề đó em cần sử dụng tư liệu chủ yếu Hanh. nào? b. Bài thơ được sáng tác vào thời gian nào, ở địa điểm nào, trong tâm trạng ntn? * Tìm hiểu đề, tìm ý. c. Trong xa cách nhà thơ nhớ về qh ntn? Hình ảnh làng quê hiện lên trong nỗi nhớ của Tế Hanh có những đặc điểm và vẻ đẹp gì? d. Ngôn từ, giọng điệu của bài thơ có gì đặc sắc? e. Khái quát thành những luận điểm nào về tình yêu quê hương trong bài thơ? B2: Thực hiện nhiệm vụ: Hđ cá nhân+nhóm B3: Báo cáo kết quả: đại diện nhóm trình bày. - Các nhóm khác nhận xét, bổ sung. - Dự kiến: a. VĐNL: Biểu hiện của tình yêu quê hương trong bài thơ “ Quê hương” - PP phân tích - Tư liệu: bài th “ Quê hương” – Tế Hanh b. Sáng tác trước cách mạng tháng 8, khi tác giả đi học xa quê hương. c. Nhà thơ luôn nhớ về hình ảnh, màu sắc, mùi vị qh d. Cách miêt tả chọn lọc, hình ảnh, ngôn từ, cấu trúc, nhịp điệu, tiết tấu... e. - Tình yêu quê hương trong hồi ức. - Tình yêu qh trong nỗi nhớ trực tiếp. ? Bố cục của bài TLV gồm mấy phần? ? Phần mở bài phải đảm bảo yêu cầu gì? Giới thiệu vấn đề nghị luận “tình yêu quê hương” thể hiện trong bài thơ “Quê hương” của Tế Hanh. ? Phân tích phần nội dung, em triển khai thành những luận điểm nào? - Luận điểm 1: Cảnh ra khơi: vẻ đẹp trẻ trung, giàu * Lập dàn ý. sức sống, đầy khí thế vượt trường giang. a. Mở bài: Giới thiệu - Luận điểm 2: Cảnh trở về: đông vui, no đủ, bình đoạn thơ, bài thơ yên. - Luận điểm 3: Nỗi nhớ: hình ảnh đọng lại vẻ đẹp sức mạnh mùi nồng mặn của quê hương. b. Thân bài.
6. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 ? Để làm nổi bật nội dung trên tác giả thành công về những nghệ thuật gì? - Nội dung: Cấu trúc ngôn từ, hình ảnh, nhịp... ? Phần kết bài ta nên làm như thế nào? - Nghệ thuật: Khẳng định lại những giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ. c. Kết bài: Khái quát giá ? Qua phân tích cách làm đề bài trên, em thấy một trị ý nghĩa bài nghị luận về tác phẩm thơ có bố cục mấy phần? Yêu cầu từng phần? *. Viết bài ? Gv yêu cầu hs viết đoạn MB, KB. Trình bày trước lớp? * Đọc lại bài viết và sửa Hs khác nhận xét, bổ sung chữa Phần TB về nhà hoàn thiện. HOẠT ĐỘNG CẶP ĐÔI ( 5 PHÚT) B1. Chuyển giao nhiệm vụ 2. Cách tổ chức triển a. Xác định bố cục của văn bản này? khai luận điểm. b. phần thân bài người viết thể hiện những đánh giá, nhận xét của mình về bài thơ bằng những luận điểm nào? mỗi luận điểm triển khai như thế nào? c. Tác giả triển khai các phần như thế nào? Được * Ghi nhớ: sgk liên kết với MB và KB ra sao? d. So sánh với dàn ý đề bài trên và cách triển khai luận điểm của bài văn này em có nhận xét gì? nhận xét đánh giá ấy phải đảm bảo yêu cầu gì? B2: Thực hiện nhiệm vụ: Hđ cá nhân+nhóm B3: Báo cáo kết quả: đại diện nhóm trình bày - Các nhóm khác nhận xét, bổ sung. - Dự kiến TL a. Mở bài: Đoạn 1: Giới thiệu chung về nhà thơ TH với khởi đầu thành công xuất sắc là bài thơ “Quê hương”. Thân bài: Tiếp đến thành thực của Tế Hanh, nhận xét những thành công của bài thơ. Kết bài: phần còn lại: khẳng định những đóng góp có giá trị. b. Nhà thơ đã viết “Quê hương” bằng tất cả tình yêu tha thiết trong sáng đầy thơ mộng: + Hình ảnh đẹp như mơ, đầy sức sống khi ra khơi. + Cảnh lao động tấp nập và cuộc sống no đủ, bình yên. + Vẻ đẹp dung dị của người dân chài giữa một không gian biển trời thơ mộng. + Hình ảnh âm thanh, màu sắc.... Một tâm hồn nhớ nhung chẳng thể nhạt nhoà. + Nỗi nhớ quê ở đoạn kết đã đọng lại thành kỉ niệm ám ảnh, vẫy gọi. + Câu thơ cuối làm rõ thêm tâm hồn thiết tha, thành
7. Vũ Thị Điều THCS TT Nham Biền - KHBD Văn 9 năm học 2023-2024 thực của Tế Hanh. c. Phần thân bài liên kết với mở bài bằng các luận điểm, luận cứ có tác dụng cụ thể hoá cho nhận xét khái quát ở mở bài. - Phần kết bài liên kết với phần thân bài bằng những kết luận mang tính quy nạp về giá trị bt. d. Nhận xét, đánh giá, cảm thụ của mỗi người viết có cách riêng. Phải xoay quanh phân tích, bình giá nội dung, nghệ thuật của tác phẩm. ? Văn bản có sức thuyết phục, hấp dẫn không ? Vì sao ? Văn bản có sức thuyết phục, hấp dẫn Vì + Bố cục mạch lạc, rõ ràng + Tập trung trình bày những nhận xét đánh giá về nội dung, nghệ thuật của bài thơ. + Người viết trình bày cảm nghĩ bằng cả sự rung cảm tha thiết đối với qh. ? Từ bài văn em rút ra bài học gì về cách làm văn nghị luận văn học ? ( Bố cục, cảm xúc, nhận xét...) Bài tập nhanh: Hãy khoanh tròn vào chữ cái câu trả * Luyện tập lời đúng nhất. Đâu là điều cần thiết khi viết mở bài cho bài văn nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ? A. Giới thiệu bài thơ, đoạn thơ. B. Nêu khái quát giá trị bài thơ, đoạn thơ C. Kết luận về giá trị của bài thơ, đoạn thơ. D. Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ, nêu khái quát giá trị bài thơ, đoạn thơ. Một bạn học sinh khi lập dàn ý phân tích bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" đã triển khai các luận điểm phần thân bài như sau: A. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân đất nước, dân tộc. B. Khát vọng hoà nhập, dâng hiến “mùa xuân nho nhỏ” của nhà thơ. C. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời. Hãy sắp xếp lại các luận điểm trên theo trật tự hợp lí của bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ".