Giáo án Ngữ văn 8 - Văn bản: Trong lòng mẹ (Tiết 3+4)

Nội dung text: Giáo án Ngữ văn 8 - Văn bản: Trong lòng mẹ (Tiết 3+4)

1. Ngày dạy:8a3 8a4 .. Tiết: 3,4 Văn bản: TRONG LÒNG MẸ (Trích Những ngày thơ ấu) -Nguyên Hồng- I. MỤC TIÊU 1. Kiến thức - Hiểu được khái niệm thể loại hồi kí. - Hiểu được cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích Trong lòng mẹ. - Hiểu được ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khao tình cảm ruột thịt cháy bỏng của nhân vật. - Hiểu được ý nghĩa giáo dục: những thành kiến cổ hủ, nhỏ nhen, độc ác không thể làm khô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng, thiêng liêng. 2. Năng lực - Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác, tự quản bản thân. - Năng lực giao tiếp, thưởng thức văn học. - Năng lực cảm thụ văn học. 3. Phẩm chất: - HS biết yêu cuộc sống tốt đẹp hiện nay và có ý thức phấn đấu học tập tốt để trở thành người chủ tương lai của đất nước. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU 1. Chuẩn bị của giáo viên: + Nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, hướng dẫn chuẩn kiến thức kĩ năng, tư liệu tham khảo. + Chuẩn bị kế hoạch dạy học, thiết bị, phương tiện dạy học (máy chiếu), chân dung nhà văn Nguyên Hồng. + Tranh minh hoạ cảnh bé Hồng nằm trong lòng mẹ (theo SGK Ngữ văn 8 T1), phiếu học tập. 2. Chuẩn bị của học sinh: + Đọc kĩ sách giáo khoa, sách bài tập, những tài liệu liên quan. + Sưu tầm tư liệu về tác giả Nguyên Hồng, các bài viết về tác giả, tác phẩm. + Soạn bài và chuẩn bị đầy đủ theo hướng dẫn về nhà của giáo viên. III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC TIÊT 1 A. HOẠT ĐỘNG MỞ ĐẦU a) Mục tiêu: tạo tình huống/vấn đề học tập nhằm huy động kiến thức, kinh nghiệm hiện có của học sinh và nhu cầu tìm hiểu kiến thức mới liên quan đến tình huống/vấn đề học tập
2. b) Nội dung: HS vận dụng vào kiến thức hiểu biết của mình để trả lời. c) Sản phẩm: Trình bày miệng d) Tổ chức thực hiện: - GV: Chia sẻ những kỉ niệm, tình cảm và ấn tượng sâu sắc của em về mẹ: => mỗi HS tự kể Rõ ràng chúng ta thấy tình cảm đối với mẹ thật thiêng liêng. Được nằm trong vòng tay của mẹ thật hạnh phúc. Bài học hôm nay sẽ cho các em thấy qua nhận vật Hồng trong đoạn trích “Trong lòng mẹ” của Nguyên Hồng B. HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC Hoạt động 1: GV giới thiệu cho HS tìm hiểu về tác giả, tác phẩm. a) Mục tiêu: HS tìm hiểu về tác giả, tác phẩm b) Nội dung: Vận dụng sgk, kiến thức GV cung cấp để thực hiện nhiệm vụ. c) Sản phẩm: HS nắm rõ thông tin về tác giả và tác phẩm. d) Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 1. Tác giả ( HĐ cá nhân) (1918–1982) ? Hãy giới thiệu những nét tiêu biểu + Quê ở Nam Định. về tác giả? + Là nhà văn của phụ nữ, nhi đồng, của Em biết gì về văn bản “Trong lòng những người cùng khổ. mẹ” và tác phẩm “Những ngày thơ - Văn xuôi Nguyên Hồng giàu chất trữ ấu”? tình, nhiều khi dạt dào những cảm xúc ? Nêu xuất xứ của văn bản ? thiết tha, rất mực chân thành. - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: 2. Tác phẩm + Học sinh suy nghĩ tìm ra câu trả lời - “Những ngày thơ ấu” là tập hồi kí - Bước 3: Báo cáo, thảo luận: đăng báo 1938 in thành sách năm 1940 + HS trình bày miệng, HS khác nhận gồm 9 chương. xét đánh giá. - Văn bản "Trong lòng Mẹ" là chương * Bổ sung: thứ IV của tập hồi kí. - Nguyên Hồng sinh ở thành phố Nam Định, nhưng Hải Phòng cửa biển đã khơi dạy và gắn bó với ông, với sự nghiệp văn chương của ông. Tác phẩm của ông thường viết về những con người nghèo khổ dưới đáy xã hội, với một lòng yêu thương đồng cảm vì vậy ông được coi là nhà văn của những con người cùng khổ. - Trong thế giới nhân vật của ông xuất hiện nhiều người bà, người mẹ, người
3. chị, những cô bé, cậu bé khốn khổ nhưng nhân hậu. Ông viết về họ bằng cả trái tim yêu thương và thắm thiết của mình. Ông được mệnh danh là nhà văn của phụ nữ và trẻ em. Văn xuôi của ông giàu chất trữ tình, nhiều khi dạt dào cảm xúc và hết *- Văn bản " Trong lòng mẹ" là chương thứ IV của tập hồi kí. * Bổ sung: Những ngày thơ ấu là tập hồi ký tự truyện gồm 9 chương Chương 1: Tiếng kèn. Chương 2: Chúa thương xót chúng tôi. Chương 3: Trụy lạc. Chương 4: Trong lòng mẹ. Chương 5: Đêm nôen. Chương 6: Tron đêm đông. Chương 7: Đồng xu cái. Chương 8: Sa ngã. Chương 9: Bước ngoặt. - Bước 4: Kết luận, nhận định: + GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của HS, chuẩn đáp án. Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu văn bản a) Mục tiêu: HS tìm hiểu văn bản b) Nội dung: HS vận dụng sgk, kiến thức GV cung cấp để thực hiện nhiệm vụ c) Sản phẩm: Đáp án của HS d) Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS SẢN PHẨM DỰ KIẾN NV1: 1. Đọc - chú thích Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: ? Theo em, truyện cần đọc với giọng đọc như thế nào cho phù hợp ? ? Nhận xét? ? Tìm hiểu một số từ khó trong phần chú thích? Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện các yêu cầu của GV
4. Bước 3: Báo cáo, thảo luận HS khác nhận xét, cho điểm. Giọng chậm, tình cảm, chú ý các từ ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc thay đổi nhân vật tôi, nhất là đoạn cuối cuộc trò chuyện với bà cô, đoạn tả chú bé Hồng nằm trong lòng mẹ. Các từ ngữ, hình ảnh, lời nói ngọt ngào, giả dối rất kịch của bà cô cần thể hiện một cách đon đả, kéo dài, lộ rõ sắc thái châm biếm, cay nghiệt. Đọc - GV gọi 2, 3 em đọc tiếp. Tìm từ trái nghĩa với từ gõ đầu ; đồng nghĩa với từ đoạn tang. - Đoạn tang: hết giỗ, mãn tang, hết tang, hết trở - Lưu ý: 5, 8, 12, 13, 14, 17. - Bước 4: Kết luận, nhận định: + Giáo viên nhận xét, đánh giá NV2: 2. Kết cấu - bố cục Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ - Thể loại: Hồi kí là một thể văn ghi ( HĐ nhóm) chép, kể lại những biến cố đã xảy ra ? Bài văn viết theo thể loại nào? trong quá khứ mà tác giả đồng thời là ? Em hiểu gì về thể loại hồi kí? người kể người tham gia hoặc chứng kiến. ? Em xếp văn bản thuộc thể loại nào? - Bố cục: 2 phần (Kiểu VB) nào? Nhân vật chính là ai? ? Nhận xét bố cục văn bản? Có thể chia đoạn trích thành 2 hay 3 đoạn ? ? So sánh mạch kể chuyện giữa truyện “ Trong lòng mẹ” có gì giống và khác “Tôi đi học”? ? Tóm tắt nội dung chính của văn bản? (HSK) - Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: + Học sinh thảo luận, suy nghĩ tìm ra câu trả lời và ghi ra giấy nháp. - Bước 3: Báo cáo, thảo luận: + HS đứng tại chỗ trình bày miệng,
5. HS khác nhận xét đánh giá. *Hồi kí là thể văn được dùng để ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời một con người. *- Tiểu thuyết: tự thuật kết hợp với các kiểu văn bản: tự sự, miêu tả biểu cảm. - Nhân vật xưng “tôi” ngôi thứ nhất chính là tác giả (bé Hồng), kể lại chuyện một cách chân thực, trung thành *- P1: Từ đầu đến và mày cũng còn phải có họ, có hàng, người ta hỏi đến chứ?...: Cuộc đối thoại giữa bà cô cay độc và chú bé Hồng. Qua đó bộc lộ ý nghĩ, cảm xúc của chú bé Hồng về người mẹ bất hạnh. - P2: Đoạn còn lại: Cuộc gặp lại bất ngờ với mẹ và cảm giác vui sướng cực điểm của chú bé Hồng. *+ Giống: Kể theo trình tự thời gian, kể kết hợp với bộc lộ cảm xúc, hồi tưởng. + Khác: Liền mạch trong một khoảng thời gian ngắn, buổi sáng - ngắt quãng trước một vài ngày sau khi gặp mẹ. *HS tóm tắt đoạn trích -> GV tóm tắt ngắn gọn. Gần đến ngày giỗ đầu bố Hồng, cậu lại rất thương và nhớ mẹ mình thì một hôm, người cô gọi cậu đến và hỏi có muốn gặp mẹ, gặp “em bé” ko. Sau đó, bà ta làm cho Hồng đau lòng bằng cách nói về cuộc sống của mẹ Hồng. Bà ta càng nói Hồng càng im lặng và cậu bắt đầu khóc. Cậu càng thấy thương mẹ hơn, càng căm ghét những hủ tục lạc hậu trước những lời bôi nhọ mẹ mình của bà cô thâm hiểm,
6. tàn nhẫn. Một hôm, trên đường đi học về, Hồng thoáng thấy 1 người ngồi trên xe kéo rất giống mẹ. Hồng liền đuổi theo và gọi to. Vài giây sau, Hồng đuổi kịp xe kéo. Và nhận ra đúng là mẹ mình. Hồng òa khóc nằm trong lòng mẹ. Cậu cảm nhận được tất cả vẻ đẹp, sự yêu thương và dịu dàng của mẹ. Cậu quên hết mọi lời nói độc ác của bà cô, chỉ còn niềm xúc động và tình yêu thương mẹ vô bờ. - Bước 4: Kết luận, nhận định: + Giáo viên nhận xét, đánh giá -> Giáo viên chốt kiến thức và ghi bảng. Hoạt động 3: Hướng dẫn HS phân tích a) Mục tiêu: HS phân tích văn bản b) Nội dung: HS vận dụng sgk, kiến thức GV cung cấp để thực hiện nhiệm vụ, trả lời ra giấy nháp. c) Sản phẩm: Đáp án của HS d) Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS SẢN PHẨM DỰ KIẾN NV1: 3. Phân tích Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 3.1. Hình ảnh người cô của bé Hồng (HĐ nhóm) (20’) ? Mở đầu đoạn trích tác giả đã cho * Cảnh ngộ của bé Hồng: người đọc thấy được cảnh ngộ của - Cha vừa mất, mẹ bỏ nhà đi tha phương mình như thế nào? cầu thực. ? Cảnh ngộ đó tạo nên thân phận của - Anh em Hồng phải sống nhờ bà cô bé Hồng ntn? ruột. ? Nhân vật người cô có quan hệ như -> Cô độc, đau khổ luôn khát khao tình thế nào với bé Hồng? yêu thương. ? Hình ảnh người cô được khắc hoạ => Rất đáng thương. qua những chi tiết nào? (Chú ý chi tiết khắc hoạ về nét mặt, cử chỉ, giọng * Hình ảnh bà cô: nói) - Xuất hiện trong cảnh ngộ thương tâm ? Bà cô muốn gì khi cho rằng mẹ chú côi cút của bé Hồng. đang phát tài và nhất là cố ý phát âm + Vẻ mặt tươi cười rất kịch.
7. hai tiếng em bé ngân dài, thật ngọt? + Giọng nói ngọt ngào đầy mỉa mai cay ? Vì sao những lời nói của bà cô độc. khiến bé Hồng lòng thắt lại, nước mắt + Cử chỉ thân mật giả dối. chảy ròng ròng...? => Gieo rắc vào đầu đứa cháu những ý ? Nhận xét về cách khắc hoạ nhân vật nghĩ hoài nghi, khinh miệt, ruồng rẫy người cô của tác giả ? người mẹ bất hạnh. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ => Đó là người đàn bà vô cảm, lạnh Thảo luận trả lời câu hỏi của GV lùng, độc ác thâm hiểm, hiện thân cho Bước 3: Báo cáo thảo luận thành kiến cổ hủ lạc hậu, phi nhân đạo + HS đứng tại chỗ trình bày miệng, của xã hội thực dân nửa phong kiến lúc HS khác nhận xét đánh giá. bấy giờ. *- Với giọng văn giản dị, tự nhiên, người đọc có thể nhận ra ngay cảnh ngộ đáng thương của Hồng: - Cha vừa mất, mẹ bỏ nhà đi tha phương cầu thực. - Anh em Hồng phải sống nhờ bà cô ruột. *Cô độc, đau khổ luôn khát khao tình yêu thương, tình mẹ => Rất đáng thương. Dòng tự sự ở phần đầu còn cho người đọc biết được thời gian xảy ra câu chuyện, hoàn cảnh sống của người mẹ tội nghiệp => khơi nguồn để từ đó bà cô xuất hiện. * Cô ruột (bên nội) => Quan hệ ruột thịt, gần gũi. *Ghi những chi tiết HS phát hiện. + Bảng (1): Người cô + Bảng (2): Hoạt động của bé Hồng. (pt' tâm trạng của bé Hồng rút ra ở phần sau) Thảo luận tìm chi tiết về người cô. + Với vẻ mặt cười nói rất kịch: mày có muốn vào Thanh Hoá chơi với mẹ mày không ? -> Không có ý định tốt đẹp. - Bé Hồng từ chối -> không buông tha tiếp tục lôi đứa cháu vào trò chơi đã
8. dàn tính sẵn. - Tỏ ra thân tình vỗ vai an ủi, muốn giúp đỡ cháu nhưng lại cố ý ngân hai tiếng em bé. -> Cử chỉ thân mật giả dối, lời nói ngọt ngào đầy mỉa mai cay độc. - Lạnh lùng vô cảm trước sự đau đớn của đứa cháu, tươi cười kể về tình cảnh đói rách túng thiếu của mẹ bé Hồng. - Đổi giọng giả nhân giả nghĩa thương xót người anh trai. *Với cảnh ngộ của bé Hồng, lẽ ra cô phải chia sẻ, an ủi, động viên, yêu thương mà trái lại tìm mọi cách gieo rắc vào đầu óc thơ ngây của cháu đáng thương những điều không hay khinh miệt ruồng rẫy người mẹ bất hạnh của nó. - Với nụ cười nửa miệng và câu hỏi thăm dò: mày có muốn vào Thanh Hoá với mẹ mày không "Tưởng chừng đã chạnh tới nỗi nhớ tình thương mẹ của chú bé, nhưng vốn nhạy cảm, Hồng đã nhận ra ngay ý nghĩa cay độc trong giọng nói và nét mặt rất kịch cô. Bề ngoài tỏ ra quan tâm đến tình cảm mẹ con của đứa cháu côi cút, nhưng bên trong lòng bà chỉ muốn gieo rắc vào đầu cháu ý nghĩ hoài nghi khinh miệt người mẹ đang tha hương cầu thực. - Vẫn giọng ngọt ngào kèm theo cả cái nhìn bằng đôi mắt long lanh, chằm chặp: Mợ mày phát tài lắm có như dạo trước đâu" Vào mà bắt mẹ mày may vá cho và thăm em bé chứ. Phải chăng người cô muốn kéo đứa cháu đáng thương vào trò chơi độc ác đã dàn tính sẵn, rõ ràng bà như muốn
9. ngầm báo với bé Hồng rằng mẹ chú đã thay lòng đổi dạ, không thương con, không gắn bó với gia đình như trước nữa đã có con với người đàn ông khác. Lòng chia rẽ tình mẫu tử thiêng liêng của Hồng. Rõ ràng dù cho bé Hồng im lặng cúi đầu, khóe mắt cay cay lòng đau thắt lại rồi cả nức nở cười dài trong tiếng khóc thì người cô không hề mảy may xúc động, bà vẫn tươi cười kể chuyện cho bé Hồng nghe về tình cảnh túng quẫn về h/ả gầy guộc rách rưới của người mẹ chú một cách thích thú rõ rệt. *Cay đắng biết bao khi niềm tin và tình mẫu tử thiêng liêng bị chính người cô gắn bó với mình bằng tình máu mủ ruột thịt cứ xăm soi hành hạ hòng chia rẽ. Vốn khổ cực bất hạnh và nhạy cảm giàu tình yêu mẹ, sự lạnh lùng vô cảm của người cô khiến bé Hồng đau xót tủi hờn như bị sát muối trong lòng. Vài lời vớt vát cuối cùng cô tỏ một chút xót thương người anh trai vừa khuất, thương hại người chị dâu khổ sở và nói tới cái sĩ diện của đứa cháu phần nào làm dịu đi nỗi đau tình mẫu tử trong tâm hồn thơ dại của bé Hồng. Nhưng không xoá nổi nét bản chất trong nét tính cách của bà cô. * Chú trọng miêu tả ngoại hình, hành động, lời nói => nổi bật tính cách theo trình tự các bước ngày càng phát triển, khắc sâu vào lòng người đọc sự căm phẫn người cô độc ác, tàn nhẫn, hẹp hòi. Thảo luận nhóm bàn - Thời gian: 2 phút - Hết thời gian đại diện nhóm báo
10. cáo, các nhóm khác nhận xét, bổ sung, GV nhận xét và chốt kiến thức. ? Qua cách miêu tả ấy, em thấy bà cô bé Hồng là con người như thế nào? Đó là người đàn bà độc ác, lạnh lùng vô cảm, thâm hiểm. - Bước 4: Kết luận, nhận định: + Giáo viên nhận xét, đánh giá * Tính cách tàn nhẫn của bà cô là sản phẩm của những định kiến đối với người phụ nữ theo luật "tam tòng". Bà cô tiêu biểu cho hạng đàn bà "Miệng nam mô, bụng một bồ giao găm" là hiện thân của thành kiến cổ hủ phi nhân đạo của xã hội thực dân phong kiến ngày đó. Qua hình ảnh người cô, tác giả lên án đanh thép sự tàn nhẫn bất công trong xã hội. ? Em có nhận xét gì về nhân vật bà cô? Thái độ của em đối với nhân vật này? HS trình bày lại những hành động, cử chỉ, ngôn ngữ của bà cô -> bản chất con người lạnh lùng, độc ác, thâm hiểm, tàn nhẫn -> Là sản phẩm của những định kiến đối với người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Hướng dẫn về nhà * Đối với bài cũ: - Học bài theo nội dung. - Hoàn chỉnh các bài tập. * Đối với bài mới: Chuẩn bị “Trong lòng mẹ” (T2) - Đọc kĩ văn bản. - Tìm các chi tiết thể hiện tâm trạng bé Hồng. - Chuẩn bị theo nội dung SGK. - Tìm các bài viết về tác giả Nguyên Hồng và tác phẩm “ Những ngày thơ ấu”. * Rút kinh nghiệm: ..